नदी लेबल असलेली पोस्ट दाखवित आहे. सर्व पोस्ट्‍स दर्शवा
नदी लेबल असलेली पोस्ट दाखवित आहे. सर्व पोस्ट्‍स दर्शवा

यमुना नदी संपुर्ण माहीती मराठी | कालिंदजा | कालिंदी | Kalindaja and Kalindi | Yamuna River Information in Marathi 








यमुना नदी संपुर्ण माहीती मराठी | कालिंदजा | कालिंदी | Kalindaja and Kalindi | Yamuna River Information in Marathi





यमुना नदी ही भारतातील सर्वात प्रसिद्ध आणि पवित्र नदी मानली जाते. हिंदू धर्मग्रंथांमध्येही या नदीचे वर्णन आढळते. यमुना नदी ही भारतातील सर्वात लांब वाहणारी नदी मानली जाते.



जी प्रयागराज येथे गंगेला मिळते. ज्या ठिकाणी यमुना नदी गंगेला मिळते. ते ठिकाण संगम म्हणून ओळखले जाते. जिथे दरवर्षी लाखो लोक पवित्र स्नान करतात. या ठिकाणी जगप्रसिद्ध कुंभमेळ्याचे आयोजन केले जाते.






Table of Contents - Yamuna River



  • यमुना नदीबद्दल माहिती - Information about yamuna river in Marathi
  • यमुना नदीचे महत्त्व - Yamuna River Information In Marathi
  • यमुना नदीशी संबंधित काही धार्मिक श्रद्धा
  • यमुना नदी माहिती - Yamuna River Information In Marathi
  • यमुना नदीचे उगमस्थान - About Yamuna In Marathi
  • यमुना नदीचे दुसरे नाव काय आहे?
  • यमुना नदीच्या उपनद्या
  • यमुना नदीच्या काठावर वसलेली प्रमुख ठिकाणे
  • यमुना नदीच्या संरक्षणाची गरज
  • यमुना नदी पृथ्वीवर कशी आली?
  • यमुना नदीवर किती धरणे आहेत?
  • यमुना नदीची लांबी किती आहे?
  • यमुना नदीचा उगम कुठून होतो?
  • यमुना नदी कोठे वाहते?











यमुना नदीबद्दल माहिती - Information about yamuna river in Marathi




जिथे करोडो लोक श्रद्धेने स्नान करतात. महाभारतातील या नदीशी भगवान कृष्णाचे नावही जोडले गेले आहे. यमुनेच्या काठावर खेळत असताना त्याचा चेंडू यमुना नदीत बुडाला. मग त्याने यमुनेत उडी घेतली.



अशाप्रकारे भगवान श्रीकृष्णाच्या बालपणापासून ते मोठे होण्यापर्यंत अनेक गोष्टी यमुना नदीशी संबंधित आहेत. या लेखात यमुना नदीचे उगम, लांबी, आध्यात्मिक महत्त्व इत्यादी तपशीलवार वर्णन केले आहे.








यमुना नदीचे महत्त्व - Yamuna River Information In  Marathi




यमुना नदीवर कोट्यवधी भारतीयांची श्रद्धा आहे. हिंदू समाजासाठी यमुना ही केवळ पवित्र नदी नसून ती मातेसारखी पूजनीय आहे. या नदीत स्नान केल्याने जन्मानंतरची पापे नष्ट होतात असे सांगितले जाते.



विशेष प्रसंगी लाखो लोक या नदीत स्नान करून पुण्य मिळवतात. यमुनोत्री, जिथून यमुना नदी उगम पावते, ती धार्मिक महत्त्वासाठी प्रसिद्ध आहे.



धार्मिक कथांनुसार, यमुनेचा भाऊ यमराज, मृत्यूचा देव आहे, म्हणजेच यमुना ही यमराजाची बहीण आहे. असे म्हणतात की यमराजाने आपली बहीण यमुना हिला वरदान दिले होते की जे यमुनेत स्नान करतात त्यांची यमलोकातून मुक्तता होईल.








यमुना नदीशी संबंधित काही धार्मिक श्रद्धा




असे म्हणतात की जेव्हा सतीने आपले पती भगवान शंकराचा पिता दक्ष प्रजापती यांनी केलेला अपमान पाहिला. त्यानंतर अग्निकुंडात उडी घेऊन जीव दिला. तेव्हा भगवान शंकरांनी सतीच्या अर्धवट जळालेल्या शरीरावर क्रोधाने तांडव करू लागले.



तेव्हा यमुनेने त्यांना शांत केले, त्यामुळे नदीचा रंग काळा झाला. व्यापाराच्या दृष्टिकोनातूनही ही नदी शतकानुशतके विशेष आहे. यासोबतच ही नदी लोकांच्या उदरनिर्वाहाचे प्रमुख साधन आहे.



भारतातील यमुना या प्रसिद्ध नदीचा उल्लेख वेदांमध्येही आढळतो. चार वेदांपैकी प्रसिद्ध असलेल्या ऋग्वेदात यमुनेचा उल्लेख अनेक वेळा आला आहे. भगवान शंकरामुळे यमुना नदीचे पाणी काळे झाल्याचे वर्णन आहे.



त्यामुळेच या नदीच्या काठावर दिल्ली आणि आग्रासारखी शहरे फुलली. ही नदी दिल्ली आणि आग्रासारख्या मोठ्या शहरांना पिण्याचे पाणी पुरवते.









यमुना नदी माहिती - Yamuna River Information In Marathi




यमुना नदीची लांबी सुमारे 1350 किमी आहे. तिची गणना गंगेच्या सर्वात मोठ्या उपनद्यांमध्ये केली जाते. भारताची राजधानी दिल्ली या नदीच्या काठावर वसलेली आहे.



आग्राचा जगप्रसिद्ध ताजमहालही याच यमुना नदीच्या काठावर आहे. हिमालय सोडल्यानंतर ही नदी मैदानी प्रदेशातून जाते आणि अलाहाबादला गेल्यावर गंगा नदीत विलीन होते.









यमुना नदीचे उगमस्थान - About Yamuna In Marathi




यमुना नदीचा उगम (yamuna origin) हिमालयातील उत्तरकाशीपासून ३० किमी अंतरावर यमुनोत्रीजवळ आहे. यमुना नदी जिथून उगम पावते ते ठिकाण हिंदू धर्मातील तीर्थक्षेत्र आहे.



यमुना नदी ही गंगेची सर्वात मोठी उपनदी म्हणून ओळखली जाते. यमुना नदी भारताच्या उत्तराखंड राज्यातील गंगोत्री येथून उगम पावते.



ही नदी हिमालयातून वाहते आणि सुमारे 1350 किमी अंतर कापून प्रयागराज येथे गंगेत विलीन होते.










यमुना नदीचे दुसरे नाव काय आहे?




यमुना नदीची इतर नावे 'कालिंदजा' आणि कालिंदी आहेत. यमुना नदी तिच्या उगम यमुनोत्रीमधून वाहते आणि प्रयागराज येथे गंगेला मिळते, अनेक शहरे आणि मैदाने फाडते.



त्याच्या उगमस्थानाला लागून असलेल्या एका शिखराचे नाव बन्दरपुच्छ असल्याचे सांगितले जाते. बंदरपुच्छला सुमेरू असेही म्हणतात, ज्याची उंची 6500 मीटर आहे. या सुमेरूच्या एका भागाचे नाव 'कालिंदा' आहे. त्यामुळे यमुनेला कालिंदी असेही म्हणतात.









यमुना नदीच्या उपनद्या 




यमुना नदी ही भारतातील पवित्र नदींपैकी एक आहे. यमुना नदी हिमालयातून बाहेर येईपर्यंत आणि प्रयागराज येथे संगमाजवळ येऊन मिळेपर्यंत अनेक लहान नद्या या मार्गात सामील होतात. यमुना नदीच्या प्रमुख उपनद्यांमध्ये छोटी सिंधू, चंबळ, सेंगर, केन आणि बेतवा प्रसिद्ध आहेत.








यमुना नदीच्या काठावर वसलेली प्रमुख ठिकाणे




या नदीच्या काठावर प्राचीन काळापासून अनेक शहरे विकसित झाली आहेत. यमुनेच्या काठावर वसलेल्या शहरांमध्ये हमीरपूर, काल्पी, दिल्ली, मथुरा, ब्रज, आग्रा, इटावा आणि प्रयागराज ही प्रसिद्ध आहेत. यमुना नदीचा उगम भारताच्या उत्तराखंड राज्यातून होतो.



दिल्लीसाठी यमुना नदी महत्त्वाची आहे कारण दिल्ली महानगर म्हणून विकसित करण्यात यमुना नदीचा हात आहे. जगातील आश्चर्यांपैकी एक, ताजमहाल यमुना नदीच्या काठावर वसलेला आहे.










यमुना नदीच्या संरक्षणाची गरज




यमुना नदी आपल्यासाठी धार्मिक आणि आर्थिक दोन्ही दृष्टिकोनातून महत्त्वाची आहे. जिथे ती किनार्‍यावर राहणाऱ्या विस्तीर्ण लोकसंख्येला पिण्याच्या पाण्याचा पुरवठा करते. त्यातून शेतात सिंचनासाठीही पाणी मिळते.



या नदीच्या संवर्धनाकडे काटेकोर लक्ष द्यायला हवे, ही जबाबदारी आपल्या सर्वांची आहे. हे प्रदूषण टाळण्यासाठी ठोस पावले उचलली पाहिजेत. अन्यथा तो दिवस दूर नाही, ही नदीही येणाऱ्या काळात सरस्वती नदीप्रमाणे नामशेष होईल.









यमुना नदी पृथ्वीवर कशी आली?




- यमुना नदी हिमालयातील यमुनोत्री येथून उगम पावते आणि हमीरपूर, काल्पी, दिल्ली, मथुरा, ब्रज, आग्रा आणि इटावा मार्गे प्रयागराज येथे गंगेला मिळते.








यमुना नदीवर किती धरणे आहेत?




- यमुना नदीच्या उपनदीवरील रेणुका धरण, लखवड धरण आणि किशाऊ धरण या तीन धरणांवर काम सुरू आहे.






यमुना नदीची लांबी किती आहे?



- यमुना नदीची लांबी सुमारे 1376 किमी आहे.







यमुना नदीचा उगम कुठून होतो?




- यमुना नदीचे उगमस्थान यमुनोत्री म्हणून ओळखले जाते. यमुनोत्रीच्या दर्शनाशिवाय यमुनेची यात्रा अपूर्ण मानली जाते, असे म्हटले जाते.








यमुना नदी कोठे वाहते?




- यमुना नदी यमुनोत्रीमधून उगम पावते आणि हिमाचल प्रदेश, हरियाणा, दिल्लीतून जात उत्तर प्रदेशातील प्रयागराज येथे गंगेला मिळते.











यमुना नदी संपुर्ण माहीती मराठी | कालिंदजा | कालिंदी | Kalindaja and Kalindi | Yamuna River Information in Marathi

 गोदावरी नदी संपुर्ण माहीती मराठी | Godavari River Information in Marathi








गोदावरी नदी संपुर्ण माहीती मराठी | Godavari River Information in Marathi






भारतातील नद्यांचा इतिहास खूप जुना आहे. शतकानुशतके, नद्यांचे पवित्र पाणी अनेक लोकांना शुद्ध करत आहे आणि त्यांच्या गरजा पूर्ण करत आहे. हळूहळू काळ बदलला आणि लोकांच्या राहणीमानातही बदल झाला, पण नद्यांनी आपला मार्ग बदलला नाही आणि आजही त्या अखंड वाहत आहेत. अशाच पवित्र नद्यांपैकी एक म्हणजे गोदावरी नदी. होय, इतर नद्यांप्रमाणेच गोदावरी नदीलाही स्वतःचा इतिहास आणि कथा आहे.



गंगेनंतर भारतातील सर्वात मोठ्या नद्यांपैकी एक, गोदावरी नदी दक्षिण भारतातील सर्वात महत्त्वाच्या नद्यांपैकी एक आहे. तिला दक्षिण गंगा देखील मानले जाते. हे पश्चिम घाटातील त्र्यंबक टेकडीवरून उगम पावले आहे. ही नदी मुख्यतः महाराष्ट्रातील नाशिक जिल्ह्यातून उगम पावते. चला जाणून घेऊया या पवित्र नदीची अनोखी कहाणी आणि तिचा इतिहास जो तुम्हाला अनेक रंजक गोष्टींबद्दल जागरूक करेल.







गोदावरी नदीचा उगम




गोदावरी, दक्षिण वाहिनी गंगा, महाराष्ट्रातील नाशिक जिल्ह्यातील पश्चिम घाटातील ब्रह्मगिरी टेकड्यांमध्ये 1067 मीटर उंचीवर उगम पावते आणि पश्चिम गोदावरी जिल्ह्यातील नरसापुरम येथे बंगालच्या उपसागराला भेटण्यासाठी आग्नेयेस 1465 किमी पेक्षा जास्त प्रवास करत राहते. इतर भारतीय नद्यांप्रमाणे, गोदावरीचा उगम 12 ज्योतिर्लिंगांपैकी एक असलेल्या त्र्यंबकेश्वर या शिवमंदिरातून झाला आहे. त्र्यंबकेश्वर नंतर आणि नाशिकच्या अगदी आधी चक्रतीर्थ नावाचा तलाव आहे, जिथून गोदावरी नदीच्या रूपात वाहते. त्यामुळे अनेक लोक चक्रतीर्थ हे गोदावरीचे थेट उगमस्थान मानतात.





या राज्यांमधून वाहते गोदावरी नदी




द्वीपकल्पीय भारतातील सर्वात लांब नदी, महाराष्ट्र, तेलंगणा आणि आंध्र प्रदेश या तीन राज्यांमधून जाते, तर तिच्या खोऱ्यात मध्य प्रदेश, कर्नाटक, छत्तीसगड आणि ओडिशा या राज्यांचा समावेश होतो. हे 3 कृषी-हवामान क्षेत्र, 6 कृषी-पर्यावरणीय क्षेत्रांमधून जाते आणि जैवविविधता आणि समुदायांच्या आश्चर्यकारक श्रेणीला समर्थन देते. 60 दशलक्षाहून अधिक लोक गोदावरी खोऱ्याला आपले घर मानतात. खोऱ्यात महाराष्ट्रातील नाशिक, नागपूर, वर्धा, नांदेड आणि चंद्रपूर आणि तेलंगणातील भद्राचलम, निजामाबाद, मंचेरियल आणि रामागुंडम, आंध्र प्रदेशातील राजमुंद्री आणि नरसापूर आणि मध्य प्रदेशातील सिवनी आणि बालाघाट या महत्त्वाच्या शहरांचा समावेश आहे.








गोदावरी नदीचे धार्मिक महत्त्व




ही नदी तिच्या शुद्धतेमुळे गंगेच्या बहिणीपेक्षा कमी मानली जात नाही आणि ती भारतातील 7 पवित्र नद्यांपैकी एक आहे. नाशिक शहर केवळ धार्मिकदृष्ट्या महत्त्वाचे नाही कारण या दक्षिणवाहिनी गंगेचे जन्मस्थान आहे, जिथे तिने अरबी समुद्रात मोजण्यासाठी नकार दिला होता. शहराचा रामायणाशी सखोल संबंध असल्यामुळे हे देखील लक्षणीय आहे. नाशिक दंडकारण्यचा एक भाग मानला जात असे जेथे भगवान राम सुमारे 14 वर्षे वनवासात राहिले. नदीच्या काठावरील तपोवनसारख्या ठिकाणी या प्राचीन पुराणकथेची झलक आजही पूजली जाते. नाशिकमध्ये गोदावरीच्या काठावर काळाराम मंदिर देखील आहे, जिथे 1930 मध्ये, बाबासाहेब आंबेडकरांनी मंदिरात प्रवेश केला आणि काळाराम मंदिर प्रवेश सत्याग्रह सुरू केला, जो आतापर्यंत दलित वर्गासाठी प्रतिबंधित होता. खरं तर, गोदावरी तिच्या उगमात अनेक उल्लेखनीय घटनांची साक्षीदार आहे. नांदेड येथे मध्यभागी, तख्त श्री हजूर साहिब नदीच्या काठी सुशोभित करते जेथे गुरु गोविंद सिंग यांनी शेवटचा श्वास घेतला. हे ठिकाण शीख धर्माच्या पाच पवित्र स्थानांपैकी एक आहे.









गोदावरी नदीचा इतिहास




गोदावरीच्या इतिहासाबद्दल बोलताना, तज्ञांचे असे मत आहे की त्याचे नाव तेलुगू शब्द 'गोद' वरून आले आहे, ज्याचा अर्थ मर्यादा आहे. त्यातील एका कथेनुसार, एकदा महर्षी गौतम यांनी कठोर तपश्चर्या केली होती. यावर रुद्र प्रसन्न झाले आणि त्यांनी केसाच्या प्रभावाने गंगा प्रवाहित केली. गंगेच्या पाण्याच्या स्पर्शाने मृत गाय जिवंत झाली. त्यामुळे तिला गोदावरी असे नाव पडले. ऋषी गौतम यांच्या सहवासामुळे तिला गौतमी असेही म्हणतात. या नदीत स्नान केल्याने सर्व पापे धुऊन जातात, म्हणून तिला "वृद्ध गंगा" किंवा "प्राचीन गंगा" असेही म्हणतात. वसिष्ठ, कौशिकी, वृद्ध गौतमी, भारद्वाजी, अत्रेयी आणि तुल्य अटिवा हे गोदावरीचे सात प्रवाह आहेत. सात भागांमध्ये विभागल्यामुळे तिला सप्त गोदावरी असेही म्हणतात.




अशाप्रकारे, जेव्हा जेव्हा नद्यांबद्दल बोलले जाते तेव्हा गोदावरी नदीचे स्वतःचे वेगळे स्थान आणि पावित्र्य असते ज्यामुळे ती इतर नद्यांप्रमाणेच विशेष बनते.








गोदावरी नदी संपुर्ण माहीती मराठी | Godavari River Information in Marathi

 महाराष्ट्र उजनी धरण संपुर्ण माहीती मराठी | भीमा धरण | भीमा सिंचन प्रकल्प | Maharashtra Ujani Dam information in Marathi | Bhima Dam | Bhima Irrigation Project








महाराष्ट्र उजनी धरण संपुर्ण माहीती मराठी | भीमा धरण | भीमा सिंचन प्रकल्प | Maharashtra Ujani Dam information in Marathi | Bhima Dam | Bhima Irrigation Project





भीमा नदीवर एक प्रकल्प सुरू झाला आणि त्या प्रकल्पाचे नाव उजनी धरण होते. या धरणाचे पर्यायी नाव भीमा धरण आहे. याला भीमा सिंचन प्रकल्प असेही म्हणतात. या नावाने धरण असलेल्या परिसरात मोठ्या संख्येने लोकांना ते माहीत आहे. हे धरण कृष्णा नदीच्या उपकेंद्रावर बांधण्यात आले असून ते सोलापूर जिल्ह्यातील उज्जयनी गावाच्या परिसरात आहे. तो महाराष्ट्र राज्यातील माढा तालुक्याच्या अंतर्गत येतो. भीमा नदीचा उगम भीमशंकर घाटात असलेल्या भीमशंकर येथून होतो. मग ती भीमा खोऱ्याची खोरी बनते आणि तिच्या उपनद्याही बनते. तिच्या उपनद्यांवर आणि मुख्य नदीसह, 22 धरणे बांधली आहेत आणि त्या सर्वांसह, उजयनी धरण हे मुख्य प्राथमिक धरण आहे. हे खोऱ्यातील सर्वात मोठे धरण असून त्याचे एकूण क्षेत्रफळ १४८५८ किलोमीटर चौरस आहे. या धरणाशी निगडीत इतर कालव्यांसह या धरणाचे बांधकाम १९६९ साली सुरू झाले. हे कालवे दोन्ही काठावर आहेत आणि या सर्व गोष्टी बांधण्यासाठी एकूण 400 दशलक्ष रुपये खर्च आला आणि तो 1980 मध्ये पूर्ण झाला. बांधकाम कालावधीसाठी एकूण खर्च रु. 3295.85 दशलक्ष झाला.



भीमा नदीवर पृथ्वी कम गुरुत्वाकर्षण काँक्रीट धरण तयार केले आहे ज्याद्वारे लोकांना मोठ्या प्रमाणात आधार मिळत आहे. या जलाशयात मोठ्या प्रमाणात पाण्याचा वार्षिक वापर होत आहे जो प्रामुख्याने शेतीसाठी तयार असलेल्या जमिनीला सिंचनासाठी आहे. तसेच सोलापूर जिल्ह्याला पिण्याचे पाणी, जलविद्युत प्रकल्पांचे पाणी, माशांसाठी पाणी तसेच त्या भागात सुरू असलेल्या विविध उद्योगांसाठीही मदत मिळते. जलाशयात साठलेले पाणी जिल्ह्य़ासाठी अत्यंत उपयुक्त आहे. दुष्काळासारख्या परिस्थितीत या भागात लोक मोठ्या प्रमाणात येतात. या जलाशयाच्या माध्यमातून लोकांना पुराच्या धोक्यातही निर्बंध येतात आणि ते पकंधरपूर गावालाही त्याच उद्देशाने काम करते.








भूगोल - महाराष्ट्र उजनी धरण



भीमा नदीचा उगम पश्चिम घाटात असलेल्या भीमशंकर टेकड्यांमधून होतो. ज्या नदीवर धरण बांधण्यात आले ती नदी आहे. या डोंगराला सह्याद्रीच्या टेकड्या असेही म्हणतात. कृष्णा नदीला भेटण्यापूर्वी ती सुमारे ७२५ किलोमीटर लांबीने वाहते. हे सोलापूर शहराच्या अंतर्गत येणाऱ्या नरसिंगपूर जिल्ह्यात मिळते. भीमा नदीच्या खोऱ्यात विविध उपनद्या आहेत. त्यात कुमंडला नदी, घोड नदी, मुठा नदी, कुंडली नदी, मुळा नदी, इंद्रावाणी नदी आणि बरेच काही समाविष्ट आहे. या नदीचा एकूण गाळ 48631 किलोमीटर चौरस आहे. भीमा नदीचे खोरे हे आंतरराज्य खोरे म्हणूनही ओळखले जाते जे महाराष्ट्र आणि कर्नाटक या दोन्ही राज्यांना अनुक्रमे 75 आणि 25 टक्के सेवा देत आहे. याच धरणाखाली निर्माण झालेल्या उजनी जलाशयात मोठ्या प्रमाणात पाणी आरक्षित होते. संपूर्ण भीमा नदीचे खोरे विभागलेले तीन झोन आहेत आणि हे तीन झोन दक्षिण, मध्य आणि उत्तर आहेत. मुख्य प्रवाह हा मध्यम भाग आहे ज्यात उजयनी धरण स्वतःच लोकांना सेवा देत आहे. दक्षिण झोनमध्ये 5 जलाशय आहेत ज्यामध्ये त्याचे वर्चस्व आहे. जलाशय लोकांना मोठ्या प्रमाणात अशा गोष्टींसह मदत करत आहे ज्यासाठी पाणी वापरले जाऊ शकते. याद्वारे, ते सिंचन, औद्योगिक आणि घरगुती कारणासाठी प्रभावी आहे. या खोऱ्यासह पश्चिमेकडून पूर्वेकडे एक उतार आहे आणि त्यात कृषी हवामान आणि भौतिक बदल आहेत. ड्रेनेज खोरे लोकांना त्यांच्या सुपीक जमिनीसाठी पाणी पुरवून सिंचनाची सेवा देत आहे. याशिवाय जलस्रोतावरील विकास प्रकल्पही याच खोऱ्यावर सुरू आहेत. भीमा नदीच्या खाली असलेल्या पाण्याच्या विविध उद्देशांसाठी महाराष्ट्र सरकारद्वारे विविध क्षेत्रांचे वर्गीकरण केले जाते. या संदर्भात, A-1 पिण्याच्या उद्देशासाठी आहे, A-2 पिण्याच्या पाण्यासाठी आहे परंतु ते अशुद्धतेने भरलेले आहेत ज्यामुळे निर्जंतुकीकरण होऊ शकते, A-3 मासे आणि इतर वन्यजीवांसाठी आहे. शेवटचा आणि A-4 औद्योगिकांसाठी आहे. उद्देश या धरणावर आणि जलाशयावर येण्याचा उत्तम मार्ग म्हणजे त्याच्या जवळच असलेल्या पुणे शहरातून. एखाद्या व्यक्तीला या ठिकाणी पोहोचण्यासाठी काही तास लागू शकतात.








हवामान - महाराष्ट्र उजनी धरण




खोऱ्याभोवती फिरणारे हवामान उष्णकटिबंधीय पावसाळी हवामान आहे. या ठिकाणी पाऊस पडतो परंतु नैऋत्य मान्सूनद्वारे. पाऊस फक्त 3000 ते 6000 मिमी इतकाच पडतो. हे 700 मिमी पर्यंत पर्वतांमध्ये होते. बहुतेक पाऊस खोऱ्याच्या इतर भागात पडतो. खोऱ्याला या हवामानाचा चांगला आधार मिळाला कारण त्याच्या जलाशयात मोठ्या प्रमाणात पाणी येते. जवळपास ४७ टक्के पाणी जलाशयात अडकले आहे, ही चांगली बाब आहे. याला विविध कामांसाठी पाणी द्यावे लागत असल्याने ते पावसाळ्यात अतिशय प्रभावी ठरते. बहुतेक पाऊस जून महिन्यात होतो आणि तो सप्टेंबरच्या मध्यापर्यंत चालू राहतो. या वेळी पाऊस खूप प्रभावी आहे कारण तो परिसरात उद्भवणार्‍या दुष्काळाच्या परिस्थितीत चांगले पाणी पुरवतो. कधी कधी मान्सून पूर्वेकडे सरकत असताना पाऊस पडतो आणि त्या वेळी जलाशयात सुमारे ६०० मि.मी.









जलविज्ञान - महाराष्ट्र उजनी धरण




पावसाच्या उपलब्ध आकडेवारीनुसार आणि इतर गोष्टींवर अवलंबून असलेल्या भीमा नदीच्या खोऱ्यातील वार्षिक जलसंधारण ७३१३ किलोमीटर चौरस आहे. ही नदी कृष्णा नदीला वाहते आणि तिच्या इतर काही उपकंपन्या देखील असल्याने आणि ती महाराष्ट्र आणि कर्नाटक या दोन राज्यांना देखील सेवा देत असल्याने, ती महाराष्ट्राला वरच्या रिपेरियनमधून आणि कर्नाटकला खालच्या नदीद्वारे पाणी पुरवते. महाराष्ट्राला भीमा नदीच्या वरच्या खोऱ्यातील फक्त ४७५३ किलोमीटर चौरस पाणी वापरण्याचा अधिकार आहे. ही परवानगी त्यांना कृष्णा जल विवाद न्यायाधिकरणाने 1976 मध्ये पुरस्कार म्हणून दिली आहे. संवर्धनासाठी वार्षिक वापराचे नियोजन 1878 किलोमीटर चौरस आहे.









वैशिष्ट्ये - महाराष्ट्र उजनी धरण




उज्जयनी धरणाचे उद्घाटन 1980 साली करण्यात आले होते. ते काँक्रीट आणि मातीच्या दगडी बांधणीतून बांधण्यात आले आहे. यात एक बहुउद्देशीय जलाशय देखील आहे ज्याद्वारे व्यक्ती घरगुती वापरासाठी, सिंचन सुविधांसाठी आणि औद्योगिक कारणांसाठी विविध कारणांसाठी पाणी वापरते. धरण हे परिसरातील सर्वात मोठे धरण आहे आणि त्याचे स्वतःचे कालवे देखील आहेत ज्याद्वारे परिसरातील लोकांना वेगवेगळ्या वापरासाठी पाणी पोहोचवणे शक्य आहे. या धरणाची लांबी 2534 मीटर आहे आणि त्यात एक स्पिलवे धरण आहे जो मध्यभागी 602 मीटरचा आहे. टाकीच्या आत असलेली योग्य सामग्री 3320 किलोमीटर चौरस आहे. धरणामध्ये इतर विविध विभाग देखील विभागले गेले आहेत. या धरणात चार नद्या जोडल्या गेल्या आहेत. ते त्याच्या गेटवर स्थित आहेत. ते स्पिलवेच्या मुख्य भागावर स्थित आहेत आणि ते गेट क्रमांक 3, 4, 5 आणि 6 येथे आहेत. त्याची आउटलेट पातळी 470 मीटर आहे. जलाशयामध्ये मोजमाप यंत्रे देखील स्थापित केली आहेत ज्यामुळे एखाद्याला विविध पॅरामीटर्सवर पाण्याची पातळी रेकॉर्ड आणि विश्लेषण करता येते तसेच धरणाच्या दीर्घ वर्षांच्या वर्तनाच्या संबंधात देखील. हे सर्व धरणाच्या सुरक्षेसाठी केले जाते. हे धरण प्रचंड बेसॉल्टिकच्या खडकावर तयार झाले आहे. डाउनस्ट्रीममधील उर्जेचा अपव्यय हा बकेट प्रकारातील स्लॉटेड रोलरद्वारे निम्न स्तर आणि उच्च पातळीवरील स्वरूपात केला जातो. या जलाशयाची एकूण क्षमता 3320.00 किलोमीटर घन आहे. त्याचे दोन विभाग आहेत. पहिला विभाग नॉन ओव्हरफ्लोचा आहे आणि दुसरा पूर्ण जलाशय पातळीचा आहे. स्पिलवे विभाग ओगीच्या आकारात आहे आणि तो एक डाउनस्ट्रीम स्लॉप आहे. पुराच्या पाण्याची विल्हेवाट लावण्यासाठी ही रचना आहे.









जलाशय - महाराष्ट्र उजनी धरण




धरणाखाली एकूण ३५७ किलोमीटर चौरस पाणीसाठा आहे. ते उच्च पूर पातळीवर आहे. यात 336.5 किलोमीटर चौरस देखील आहे जो पूर्ण जलाशय पातळीवर शिल्लक आहे. त्यामुळे ८२ गावांतील घरे आणि सर्व जमिनी पाण्याखाली गेल्या आहेत. पाण्याच्या वरच्या प्रवाहाची लांबी १३४ किलोमीटर असून जलाशयाची रुंदी एकूण ८ किलोमीटर आहे. जलाशय पाण्याखाली गेल्याने धोंड सोलापूर विभागाच्या रेल्वे मार्गावरही त्याचा परिणाम झाला. तसेच सोलापूर आणि पुणे राष्ट्रीय महामार्ग क्रमांक 9 23.4 किलोमीटर आणि करमाळा ते टेंभुर्णी दरम्यानचा राज्य महामार्ग 15.35 किलोमीटरवर हलवला.


दोन वर्षांसाठी प्रकल्प कार्यान्वित केल्यानंतर, जलाशयातील पाण्याची गुणवत्ता तपासण्यात आली, ते प्रदान करू शकतील अशा विविध उपयोगांसाठी ते प्रमाणित करण्यासाठी तपासले गेले. विश्लेषकांनी सर्व गुणवत्तेच्या स्तरांवर आणि pH मूल्यांवर पाणी तपासले. त्यांनी पाण्यात सोडियम, नायट्रेट, कार्बन डायऑक्साइड, ऑक्सिजन आणि इतर धातूंची उपलब्धता तपासली. या सर्व माध्यमातून त्यांनी हे सिद्ध केले की पाण्याची गुणवत्ता सर्व कामांसाठी पुरेशी आहे. जड धातू आणि इतर कण देखील त्या पाण्यात सादर केले जात नाहीत. पावसाळ्यात, पाण्यात लोहाचे प्रमाण उपलब्ध होते परंतु तरीही ते परवानगीच्या मर्यादेत होते. पोटॅशियम आणि अमोनिया पोटॅशियमची मर्यादा देखील औद्योगिक, मत्स्यपालन आणि घरगुती कारणांसाठी वापरल्या जाणार्‍या साठवलेल्या पाण्यात स्वीकारण्यात आली होती. 1980 मध्ये या धरणाच्या निर्मितीनंतर, धरणाच्या जलाशयाकडे वाहणाऱ्या नाल्यांमध्ये प्रक्रिया न केलेले सांडपाणी जमा झाल्याचे आढळून आले. पुणे शहराच्या अगदी जवळून वाहणाऱ्या नदीलाही ते वाहते आणि लोक या जलाशयातील पाणी वापरतात.


धरणाच्या आत उपलब्ध असलेला जलाशय हा आशिया खंडातील सर्वात मोठा पाणथळ आहे. त्याचे नाव भादलवाडी तलाव आहे. 1980 मध्ये या जागेच्या बांधकामाच्या वेळी मोठ्या संख्येने स्थलांतरित पक्षी या ठिकाणी आकर्षित होतात कारण जलाशयाने धरून ठेवलेल्या बॅकवॉटरमुळे. गणनेनुसार, सुमारे 100 ते 150 प्रजाती या ठिकाणी येतात आणि या जलाशयातील पाण्याचा आनंद घेतात. या पक्ष्यांमध्ये फ्लेमिंगोचाही मोठ्या प्रमाणात समावेश होतो. उज्जयिनी येथे असलेले सायन्स अँड टेक्नॉलॉजी पार्क या ठिकाणी स्थलांतरित होणाऱ्या पक्ष्यांवर संशोधन करत आहे. ही एक पुणे स्थित संस्था आहे जी पर्यावरण आणि वन मंत्रालयाच्या अंतर्गत कार्यरत आहे. या माध्यमातून हा जलाशय आंतरराष्ट्रीय महत्त्वाच्या वेटलँड या नावाने ओळखला जातो. तसेच रामसर संमेलन होत असून या ठिकाणी ३८४ जलचर प्राणी आहेत. त्यापैकी ११२ पक्ष्यांच्या प्रजाती आहेत. प्राण्यांच्या इतर विविध श्रेणी आहेत आणि प्रजाती देखील राहतात.








फायदे - महाराष्ट्र उजनी धरण




धरणात मोठ्या प्रमाणात पाणी साठलेले आहे, ज्यामुळे एखादी व्यक्ती पिण्याव्यतिरिक्त इतर कामांसाठी वापरू शकते. एखादी व्यक्ती शेतजमिनीच्या सिंचनासाठी पाण्याचा वापर करू शकते आणि ते किल्ले औद्योगिक फायद्यासाठी देखील वापरू शकते. सोलापूर शहरात जिथे वापर जास्त आहे तिथे मोठ्या प्रमाणात पाणी हस्तांतरित केले जाते. बहुतेक लोक या पाण्यातून मत्स्यव्यवसाय देखील करतात आणि त्यांना पाण्याचा वापर करणे शक्य आहे.









सिंचन - महाराष्ट्र उजनी धरण




या धरणातून दोन सिंचन कालवे निघाले असून त्याद्वारे जलाशयातून सिंचन प्रक्रिया शक्य आहे. हे दोन कालवे उजव्या काठाचे मुख्य कालवे आहेत, ज्याची श्रेणी 112 किलोमीटर आहे आणि प्रति चौरस 44100 घनमीटर पाणी सोडू शकते. दुसरा एक डावा किनारा मुख्य कालवा आहे जो 126 किलोमीटरचा आहे आणि 688.4 किलोमीटर चौरसासाठी पाणी सोडू शकतो. या दोन सिंचन वनस्पतींद्वारे, त्या जमिनीला मोठ्या प्रमाणात विविध प्रकारच्या झाडांना सिंचन करणे शक्य आहे जे लोकांच्या मागण्या पूर्ण करण्यास उपयुक्त आहेत. हे दोन प्रभावी कालवे आहेत जे शेतकऱ्यांना खूप मदत करत आहेत.


उजनी धरणाच्या आत निर्माण झालेल्या जलसाठ्याचा मुख्य फायदा सोलापूर जिल्ह्यानेच घेतला आहे कारण 500 किलोमीटर चौरस क्षेत्राला सिंचनाची सुविधा उपलब्ध झाली आहे. यामुळे ज्वारी आणि भुईमुगाची गुणवत्ता आणि प्रमाण सुधारते जे अनुक्रमे दुप्पट आणि तिप्पट वाढते. शेतकऱ्यांनी आयोजित केलेल्या व्यवस्थापनामुळे सिंचन व्यवस्थेला पूर्ण सहाय्य मिळते आणि ते या सिंचन व्यवस्थेचे वित्तपुरवठा करणारे ICFAD आणि जागतिक बँक आहेत ज्याद्वारे सर्व गोष्टी शक्य आहेत. या प्रदेशात राहणाऱ्या अनुसूचित जाती आणि अनुसूचित जमातींच्या सोयीसाठी हे केले जाते.









जलविद्युत - महाराष्ट्र उजनी धरण




12 मेगा वॅट क्षमतेचे, धरणाच्या पायथ्याशी पंपासह एक साठवण पॉवरहाऊस स्थापित केले आहे. हे व्हर्टिकल फ्रान्सिस रिव्हर्सिबल पंप टर्बाइनच्या युनिट्सपैकी एक आहे. हे धरणाच्या डाव्या तीरावर स्थित आहे आणि ते मीटर लांब आहे जे अक्षातून खालच्या दिशेने वाहत आहे. यात 20 टक्के लोड फॅक्टर आहे आणि त्याची कमाल श्रेणी 36.77 मीटर आणि किमान श्रेणी 25.6 मीटर आहे. या जलविद्युत घटकामध्ये 13.42 मीटरची बांधलेली वायर देखील आहे. उजनी धरणाच्या खाली असलेल्या खालच्या तलावावर नियंत्रण ठेवण्यासाठी त्याची रचना करण्यात आली आहे. हे ऑपरेशन प्रक्रियेत असताना पंपिंग मोडचे संरक्षण करण्यासाठी केले जाते. धरणाच्या आत एक पेनस्टॉक पाईप देखील स्थापित केला आहे ज्याद्वारे प्रवाह एका गेटमधून वळवला जाऊ शकतो जो पॉवरहाऊसच्या प्रवेशाद्वारे संरक्षित असलेल्या रॅकद्वारे नियंत्रित केला जातो. या धरणाचे काम सुरू होताच हा खालचा तलाव बांधण्यात आला. त्या विशिष्ट काळापासून पॉवर प्लांटने लोकांना फायदा देण्यास सुरुवात केली. पाण्याची निर्मिती काही प्रमाणात कमी झाली आणि हे धरणाच्या डाव्या आणि उजव्या बाजूला असलेल्या कालव्यांद्वारे शक्य आहे.









इतर फायदे - महाराष्ट्र उजनी धरण




उजनी धरणात विविध प्रजाती आहेत आणि त्यापैकी; या ठिकाणी मोठ्या प्रमाणात मासे उपलब्ध आहेत. या जलाशयातून वर्षाला अंदाजे ७१२ टन माशांचे उत्पादन होत आहे. यामध्ये प्रमुख कार्प्सच्या प्रजाती देखील समाविष्ट आहेत ज्यांची संख्या 19 टक्के आहे. जलाशयातून दरवर्षी 2450 किलोग्रॅम प्रति किलोमीटर उत्पन्न मिळते असा अंदाज आहे.








आकर्षणे - महाराष्ट्र उजनी धरण




पंढरपूर नावाचे एक ठिकाण आहे जे सोलापूरच्या मुख्य जिल्ह्यापासून 65 किलोमीटर अंतरावर आहे आणि ते भीमरथी नदीच्या काठावर आहे. हे महाराष्ट्र राज्याचे उत्तम तीर्थक्षेत्र म्हणूनही ओळखले जाते. त्याला विठ्ठल, पंढरी किंवा पांडुरंग अशी विविध नावे आहेत. या नावाचा अर्थ महाराष्ट्रातील सर्व लोकांचा सर्वोच्च गो आहे आणि हे विठ्ठल नावाने भगवान विष्णू म्हणून देखील ओळखले जाते जे कन्नड शब्द आहे. पांडुरंगाचे जुने संस्कृत नाव पांडर्ग आहे. पुंडलिक हे आडनाव एका संताचे नाव आहे जे या ठिकाणाच्या अगदी जवळ होते. या ठिकाणाला पुंडरिका पुरा असेही म्हणतात. पंढरपूरला पंढरपूर असेही म्हणतात. हे राज्यातील सर्वात मोठे भक्ती स्थळ आहे आणि मोठ्या संख्येने लोक या ठिकाणी येतात. या ठिकाणाची सर्वात महत्त्वाची आणि आकर्षक गोष्ट म्हणजे ती पारंपारिक आणि प्राचीन भारताशीही संबंधित आहे. या सर्व गोष्टींमुळे ते महाराष्ट्राची धार्मिक राजधानी म्हणूनही ओळखले जाते. हे ते स्थान आहे जे प्रिय देवाला समर्पित आहे जो आपल्या लोकांना आणि भक्तांना नमस्कार करण्यासाठी पृथ्वीवर आला होता.


पंढरपूरच्या ठिकाणी प्रत्येक बुधवार हा शुभ दिवस म्हणून साजरा केला जातो आणि प्रत्येक एकादशी म्हणजे महिन्यातील अकरावा दिवस हा भाग्याचा दिवस म्हणून साजरा केला जातो. पंढरपूरच्या ठिकाणी महिन्यातून चार वेळा यात्रा भरते. आषाढी यात्रेसह एकादशी, कार्तिकी, चैत्र आणि माघ या वर्षातील चार सर्वोत्तम दिवस म्हणून या ठिकाणी दरवर्षी मोठ्या संख्येने भाविक येतात. त्यामुळे या ठिकाणच्या पर्यटनालाही चालना मिळते. या ठिकाणी माघ आणि कार्तिकी सण साजरा करण्यासाठी मोठ्या संख्येने लोक येतात. अंदाजानुसार 8 ते 10 लाख लोक या उत्सवांना येतात. तसेच सर्व शहरातून मोठ्या संख्येने संतांचे स्वागत केले जाते. बहुतेक लोक या ठिकाणी येऊन भीमा नदीत पवित्र स्नान करतात. भगवान विठ्ठलाचे दर्शन घेण्यासाठी 3 किलोमीटरच्या रांगेत उभे असतात.


मंदिराला 6 विस्तीर्ण दरवाजे देखील आहेत त्यापैकी पूर्वेकडील प्रवेशद्वार नामदेव दरवाजा म्हणून ओळखला जातो. मंदिराच्या एका गाभाऱ्यात विठ्ठलाची किंवा पांडुरंगाची उभी प्रतिमा आहे.











महाराष्ट्र उजनी धरण संपुर्ण माहीती मराठी | भीमा धरण | भीमा सिंचन प्रकल्प | Maharashtra Ujani Dam information in Marathi | Bhima Dam | Bhima Irrigation Project

 तापी नदी किंवा तापी नदीचे उगमस्थान | तापी नदी संपुर्ण माहीती मराठी | Tapi river or Tapti River Origin | Tapi River information in Marathi










तापी नदी किंवा तापी नदीचे उगमस्थान | तापी नदी संपुर्ण माहीती मराठी | Tapi river or Tapti River Origin | Tapi River information in Marathi





तापी नदी ही मध्य प्रदेशातील (Tapti River Madhya Pradesh) प्रमुख नदी आहे. तापी नदीला सूर्यपुत्री म्हणतात. ताप्ती ही शनिदेवाची बहीण आहे. ताप्ती नदीला तापी नदी असेही म्हणतात. तापी नदीचा उगम मध्य प्रदेशातील बैतुल जिल्ह्यातून होतो (Tapti nadi madhya pradesh). तापी नदीचा उगम १ कुंडातून होतो. या तलावाच्या आजूबाजूला अनेक प्राचीन मंदिरे आहेत. माँ ताप्तीचे मंदिरही येथे पाहायला मिळते. तापी नदीचे पाणी अत्यंत शुद्ध आणि पवित्र आहे. तापी नदीच्या दर्शनासाठी दूरदूरवरून लोक येतात आणि मातेचे दर्शन घेऊन पुण्य मिळवतात.



तापी नदीचा उगम मध्य प्रदेशातील बैतुल जिल्ह्यातील मुलताई तहसीलच्या सातपुडा पर्वतरांगांतून होतो. येथे मोठा कुंड आहे. तापी नदी मध्य प्रदेश, महाराष्ट्र आणि गुजरात राज्यांमधून वाहते. ताप्ती नदीची एकूण लांबी ७२४ किमी आहे. ताप्ती नदी सुरतमध्ये खंभातच्या आखाताला मिळते. तापी नदी नर्मदा नदीप्रमाणे पूर्वेकडून पश्चिमेकडे वाहते.



तापी नदीचे उगमस्थान (ताप्ती नदी का उद्गम) मुलताई तहसीलचे आहे. येथे एक तलाव (कुंड) आहे, जो ताप्ती कुंड म्हणून ओळखला जातो. या तलावाच्या काठावर अनेक मंदिरे आहेत. ताप्ती कुंडाच्या काठावर ताप्ती मातेचे मंदिर बांधले आहे. हे मंदिर अतिशय सुंदर आहे. मंदिरातील आईची मूर्ती अतिशय सुंदर दिसते. पावसाळ्यात हे मंदिर पाण्याने बुडते. हे मंदिर पूर्ण बुडत नाही, थोडेच बुडते. पण पाणी बघायला मिळेल.



ताप्ती कुंडापासून हाकेच्या अंतरावर ताप्ती मातेचे प्राचीन मंदिर आहे. येथे ताप्ती मातेचे हे प्राचीन मंदिर खूप जुने आहे आणि येथे एक छोटा तलाव सापडेल, त्याबद्दल असे म्हटले जाते की या तलावातून ताप्ती नदीचा उगम झाला (ताप्ती नदी की उत्पत्ती). ताप्ती कुंडाच्या काठावर शनि मंदिर पाहायला मिळते. शनि हा ताप्ती मातेचा भाऊ आहे. ताप्ती कुंडाच्या काठावर दसवा घाटही पाहायला मिळतो. दसवा घाट हा ताप्ती नदीच्या काठावर बांधलेला सुंदर घाट आहे.







दसवा घाटात येऊन बसता येते. येथे खूप छान वाटते आणि ताप्ती कुंडाचे अतिशय सुंदर दृश्य पाहायला मिळते. या घाटात मृतांसाठी तर्पण व इतर धार्मिक कार्यक्रम केले जातात. येथे मुंडणही केले जाते आणि ताप्ती कुंडावर केस टाकले जातात. असे म्हणतात की ताप्ती कुंडात केस आणि हाडे पूर्णपणे वितळतात. 



ताप्ती कुंडाच्या काठावर श्री संकटमोचन हनुमानजीचे मंदिरही पाहायला मिळते. येथे हनुमान घाट देखील आहे. ताप्ती कुंडाच्या मध्यभागी एक बेट आहे, या बेटावर स्तपूमध्ये एक सुंदर मंदिर बांधले आहे. या मंदिरात ताप्ती मातेची सुंदर मूर्ती आहे. या मंदिरात जाण्यासाठी ताप्ती कुंडात पूल आहे. इथे तुम्हाला बदक देखील बघायला मिळतात. इथे एक छोटासा घाट आहे. इथे एक बाग देखील आहे, जिथे बसायला जागा आहे आणि मुलांना खेळण्यासाठी झूले आणि घसरगुंडी आहेत. मुलांचा येथे चांगला वेळ जाईल. येथे येणे आणि चांगला वेळ घालवणे खूप छान आहे. ताप्ती कुंडाच्या काठावर संत रविदासजींचे मंदिरही पाहायला मिळते. मंदिरात रविदासजींची अतिशय सुंदर मूर्ती पाहायला मिळते.



ताप्ती उदगम स्थळ अतिशय सुंदर आहे आणि ताप्ती कुंडाजवळ एक छोटा तलाव आहे, जो छोटी ताप्ती कुंड म्हणून ओळखला जातो. या तलावात पूर्वी मूर्तींचे विसर्जन केले जात होते. मात्र आता येथे मूर्तींचे विसर्जन केले जात नाही. हा पूल खूपच सुंदर दिसतो. इथे येऊन खूप छान वाटतं. तुम्ही तुमच्या कुटुंब आणि मित्रांसह येथे भेट देण्यासाठी येऊ शकता. हे मध्य प्रदेश पर्यटन स्थळांमधील प्रमुख ठिकाण आहे. ते धार्मिक स्थळ आहे.









तापी नदीवर कोणती धरणे बांधली आहेत?




तापी नदीचे प्रमुख प्रकल्प आणि धरणे - चांदोडा धरण, परसडोह धरण, हातनूर धरण, तापी धरण, उकाई धरण, काक्रापार प्रकल्प, निम्न तापी धरण किंवा पडलसरे धरण.








 तापी नदीच्या कोणत्या उपनद्या आहेत? 




तापी नदीच्या मुख्य उपनद्या म्हणजे गाडगा नदी, उतावली नदी, सिपना नदी, मोहना नदी, पूर्णा नदी, धामणी नदी, वाघूर नदी, गुल नदी, गिरणा नदी, बोरी नदी, अनेर नदी, पांजरा नदी, अमरावती नदी.








तापी नदी कोणत्या जिल्ह्यातून वाहते?




तापी नदी किंवा तापी नदी मध्य प्रदेशातील बैतुल आणि बुरहानपूर जिल्ह्यातून वाहते. त्यानंतर भुसावळ, शिरपूर, सारंगखेडा येथे वाहते. हे जिल्हे महाराष्ट्रातील आहेत. त्यानंतर ही नदी गुजरातमधील सोनगढ, मांडवी, कामरेज आणि सुरत जिल्ह्यात वाहते.








तापी नदी किंवा तापी नदीचे उगमस्थान | तापी नदी संपुर्ण माहीती मराठी | Tapi river or Tapti River Origin | Tapi River information in Marathi