किल्ले आणि लेणी लेबल असलेली पोस्ट दाखवित आहे. सर्व पोस्ट्‍स दर्शवा
किल्ले आणि लेणी लेबल असलेली पोस्ट दाखवित आहे. सर्व पोस्ट्‍स दर्शवा

चित्तोडगड किल्ला संपुर्ण माहिती मराठी । Chittorgarh Fort information in Marathi | Chittodgad Mahiti










चित्तोडगड किल्ला संपुर्ण माहिती मराठी । Chittorgarh Fort information in Marathi | Chittodgad Mahiti






चित्तोडगड किल्ल्याबद्दल मराठीत माहिती - Chittorgarh Fort In Marathi




राजस्थानमधील चित्तौडगड किल्ला स्थानिक मौर्य शासकांनी इसवी सन 7 व्या शतकात बांधला होता आणि हा भारतातील सर्वात मोठ्या किल्ल्यांपैकी एक आहे. या किल्‍ल्‍याच्‍या भव्य संरचनेमध्‍ये मौर्य राजघराण्‍याच्‍या नंतरच्‍या शासकांनी बांधलेले अनेक प्रवेशद्वार आहेत. चित्तौडगड किल्ला ऐतिहासिकदृष्ट्या उत्तर भारतातील सर्वात महत्वाचा किल्ला आहे जो आजही शौर्य आणि बलिदानाच्या अनेक कथा घेऊन उभा आहे. चित्तौडगड किल्ला हे राजस्थानमधील पाहण्यासाठी सर्वोत्तम ठिकाणांपैकी एक आहे. खर्‍या अर्थाने हा किल्ला राजपूत संस्कृती आणि मूल्येही दर्शवतो.



चित्तोडगड किल्ल्याला त्याच्या भव्य आणि आकर्षक दृश्यामुळे 2013 मध्ये युनेस्कोने जागतिक वारसा स्थळ घोषित केले. चित्तोडगड किल्ला चित्तोड म्हणून प्रसिद्ध आहे आणि 590 फूट उंचीवर असलेल्या टेकडीवर सुमारे 700 एकर जमिनीवर पसरलेला आहे. जर तुम्हाला चित्तौडगड किल्ल्याबद्दल किंवा किल्ल्याबद्दल इतर माहिती हवी असेल तर हा लेख नक्की वाचा, यामध्ये आम्ही तुम्हाला चित्तौडगड किल्ल्याची ओळख, चित्तौडगड किल्ल्याचा इतिहास, वास्तुकला, भेट देण्यासाठी योग्य वेळ आणि भेट देण्याची संपूर्ण माहिती देत ​​आहोत.









Table of Contents - Chittorgarh Fort



  • चित्तौडगड किल्ल्याचा इतिहास – Chittorgarh Fort History In Marathi
  • चित्तौडगड किल्ला कोणी बांधला? - Who build Chittorgarh Fort in Marathi
  • चित्तौडगड किल्ला आर्किटेक्चर – Chittorgarh Fort Architecture In Marathi
  • विजयस्तंभ, चित्तौडगड किल्ल्यात भेट देण्यासारखे ठिकाण
  • कीर्तिस्तंभ, चित्तौडगड किल्ल्याचे पर्यटन स्थळ - 
  • राणा कुंभा पॅलेस, चित्तोडगड किल्ल्यातील पाहण्यासारखे ठिकाण
  • पद्मिनीचा पॅलेस, चित्तौडगड किल्ल्यातील पाहण्यासारखे ठिकाण
  • चित्तोडगड किल्ल्याचा ध्वनी आणि प्रकाश शो - Chittorgarh fort Sound And Light Show in Marathi
  • चित्तौडगड किल्ला प्रवेश शुल्क – Chittorgarh Durg Entry Fees in Marathi
  • चित्तौडगड किल्ला उघडण्याची वेळ – Chittorgarh Fort Opening Time in Marathi
  • चित्तौडगड किल्ल्याला भेट देण्याची सर्वोत्तम वेळ - Best Time To Visit Chittorgarh Fort in Marathi
  • चित्तौडगड किल्ल्याजवळील स्थानिक खाद्यपदार्थांसाठी रेस्टॉरंट्स - Local Food Restaurants Near Chittorgarh Fort in Marathi
  • चित्तोडगड किल्ल्यावर कसे पोहोचायचे -  How To Reach Chittorgarh Fort in Marathi 
  • विमानाने चित्तोडगड किल्ल्यावर कसे पोहोचायचे - How To Reach Chittorgarh Fort By Flight In Marathi
  • चित्तौडगड किल्ल्यावर रस्त्याने कसे पोहोचायचे - How To Reach Chittorgarh Fort By Road In Marathi
  • ट्रेनने चित्तौडगड किल्ल्यावर कसे पोहोचायचे - How To Reach Chittorgarh Fort By Train In Marathi
  • FAQ







1. चित्तौडगड किल्ला चा इतिहास - Chittorgarh Fort History In Marathi




इतिहास असा आहे की या किल्ल्याला चित्तौडगड हे नाव त्याच्या बिल्डर चित्रांगावरून पडले आहे, जो स्वतःला मौर्य किंवा मोरिस म्हणून ओळखणारा स्थानिक कबीलेचा शासक होता. चित्तौडगड किल्ल्याशी संबंधित आणखी एक लोककथा या किल्ल्याच्या बांधकामाचे श्रेय भीमाला देते ज्याने जमिनीवर आघात करून भीमताल कुंड बांधले. चित्तौडगड किल्ला हा इतिहासाचा खजिना आहे जो शौर्य, धैर्य आणि बलिदानाची कहाणी सांगते. १५व्या आणि १६व्या शतकात हा किल्ला तीनदा ताब्यात घेण्यात आला. 1303 मध्ये अलाउद्दीन खिलजीने राणा रतन सिंगचा पराभव केला, 1535 मध्ये बहादूर शाहने बिक्रमजीत सिंगचा पराभव केला आणि 1567 मध्ये अकबराने महाराणा उदय सिंग II चा पराभव केला.



राजपूत कुळ शौर्याने आणि धैर्याने लढले परंतु प्रत्येक वेळी त्यांचा पराभव झाला. लढाया हरल्यानंतर, 13,000 हून अधिक स्त्रिया आणि सैनिकांच्या मुलांनी 'जौहर' किंवा सामूहिक आत्मदहन केले, ज्यांनी युद्धात आपले प्राण दिले. पहिल्या लढाईत मारल्या गेलेल्या राणा रतन सिंह यांची पत्नी राणी पद्मिनी हिने या सामूहिक आत्मदहनाचे नेतृत्व केले. चित्तौडगड हा किल्ला राष्ट्रवाद आणि बलिदानाला श्रद्धांजली आहे.








2. चित्तौडगड किल्ला कोणी बांधला? - Who build Chittorgarh Fort in Marathi



चित्तौडगड किल्ला 7 व्या शतकात स्थानिक मौर्य शासकांनी बांधला होता.







3. चित्तौडगड किल्ल्याची वास्तुकला – Chittorgarh Fort Architecture In Marathi




चित्तौडगडचा किल्ला सुमारे 700 एकर क्षेत्रात पसरलेला आहे आणि 13 किमीचा परिघ असलेला देशातील सर्वात मोठा किल्ला आहे. हा किल्ला मैदानापासून सुमारे 1 किमी चढावर वसलेला असल्याने या किल्ल्यावर पोहोचणे खूप कठीण काम आहे. त्याची तटबंदी 2 किलोमीटर लांब आणि 155 मीटर रुंद आहे, ती एका पठारावर वसलेली आहे. हा किल्ला एका विशाल भिंतीने वेढलेला आहे जी या किल्ल्यावरून 13 किलोमीटर चालते. या किल्ल्याच्या एका बाजूला डोंगरांनी वेढलेले असल्याने तो अभेद्य आहे. या किल्ल्यावर जाण्यासाठी सात वेगवेगळ्या दरवाज्यांमधून जावे लागते, ज्यात पेडल पोल, भैरों पोल, हनुमान पोल, गणेश पोल, जोरला पोल, लक्ष्मण पोल आणि राम पोल, शेवटचा आणि मुख्य दरवाजा आहे.



चित्तौडगड किल्ला संकुलात अनेक वास्तू आहेत, ज्याबद्दल आम्ही तुम्हाला संपूर्ण माहिती देणार आहोत. स्पष्ट करा की या किल्ल्यामध्ये 4 राजवाडे, 19 मुख्य मंदिरे, 4 स्मारके आणि 20 कार्यात्मक जलकुंभ आहेत. या सर्वांशिवाय मीराबाई मंदिर, कुंभश्याम मंदिर, शृंगार चौरी मंदिर आणि विजय स्तंभ स्मारक देखील येथे आहे. हा किल्ला दोन टप्प्यात बांधण्यात आला आहे, त्यामुळे तुम्हाला येथे दोन वेगवेगळ्या बांधकाम शैली पाहायला मिळतील, त्यापैकी एक राजपुताना आणि दुसरी सिसोदियन आहे. दगडी दरवाजांसह अष्टकोनी आणि षटकोनी बुरुज किल्ल्याला जाण्यासाठी एक अरुंद रस्ता सोडतात. राणा कुंभ महाल, कंवर पदाचा राजवाडा आणि कवयित्री मीराबाईचा महालही याच किल्ल्यात आहे, नंतर रतन सिंग पॅलेस आणि फतेह प्रकाश यांचाही किल्ल्याच्या रचनेत समावेश करण्यात आला. चित्तोडगड किल्ल्यातील सर्वात महत्वाच्या वास्तूंची माहिती खालीलप्रमाणे आहे: -








4. विजय स्तंभ, चित्तौडगड किल्ल्याचे प्रेक्षणीय स्थळ – 




विजयस्तंभ किंवा जयास्तंभ ही माळव्याचा सुलतान महमूद शाह I खिलजीवर राणा कुंभाच्या विजयाचे स्मरण करणारी एक स्मारकीय रचना आहे. १० वर्षांत (१४५८ – १४६८) बांधलेली ही रचना ३७.२ मीटर उंच आहे आणि ४७ चौरस फूट क्षेत्रफळात पसरलेली आहे. या खांबाच्या नऊ मजल्यांवर घुमटात संपणाऱ्या सर्पिल पायऱ्यांनी जाता येते. संध्याकाळच्या वेळी ते चित्तोडचे वरपासून वरपर्यंत सुंदर दृश्य देते.







5. कीर्तिस्तंभ, चित्तौडगड किल्ल्याचे पर्यटन स्थळ – 




कीर्तीस्तंभ किंवा टॉवर ऑफ फेम हा 22 मीटर उंच टॉवर आहे जो संकुलात आहे जो बागेरवाल जैन व्यापारी जिजाजी राठौर यांनी बांधला होता. हा बुरुज पहिला जैन तीर्थंकर आदिनाथ यांना समर्पित करून बांधण्यात आला होता. बुरुज बाहेरून जैन शिल्पांनी सुशोभित केलेला आहे आणि आतील बाजूस विविध तीर्थंकरांच्या आकृतींनी सुशोभित केलेला आहे.







6. राणा कुंभा पॅलेस, चित्तोडगड किल्ल्यातील पाहण्यासारखे ठिकाण




राणा कुंभा महालाचे अवशेष विजयास्तंभाच्या प्रवेशद्वाराजवळ आहेत आणि ते चित्तोडगड किल्ल्याचे सर्वात जुने स्मारक देखील आहे. या राजवाड्याच्या प्रांगणाचे प्रवेशद्वार सूरज पोळमार्गे आहे. या वाड्यात प्रसिद्ध कवयित्री-संत मीराबाई यांचे वास्तव्य होते. हे ते ठिकाण आहे जिथे राणी पद्मिनीने इतर अनेक महिलांसोबत सामूहिक आत्मदहन केले होते.







7. पद्मिनीचा पॅलेस, चित्तौडगड किल्ल्यातील 



राणी पद्मिनीचा राजवाडा ही तीन मजली इमारत असून १९व्या शतकात या महालाची पुनर्बांधणी करण्यात आली. हा राजवाडा चित्तोडगड किल्ल्याच्या दक्षिणेला वसलेला आहे आणि पांढऱ्या दगडाची आकर्षक रचना आहे. या ठिकाणी अलाउद्दीन खिलजीला राणीने स्वतःची एक झलक दाखवण्याची परवानगी दिली होती.







8. चित्तोडगड किल्ल्याचा ध्वनी आणि प्रकाश शो - Chittorgarh fort Sound And Light Show in Marathi




चित्तौडगड किल्ल्याकडे अधिकाधिक पर्यटकांना आकर्षित करण्यासाठी, येथे ध्वनी आणि प्रकाश शो देखील आयोजित केले जातात. या शोमध्ये चित्तोडची पौराणिक कथा प्रकाश आणि ध्वनीद्वारे दाखवण्यात आली आहे. किल्ल्याबद्दल अधिक जाणून घेण्यासाठी ध्वनी आणि प्रकाश हा सर्वोत्तम मार्ग आहे. या शोची सुरू होण्याची वेळ संध्याकाळी 7.00 वाजता आहे.



प्रौढांसाठी प्रवेश शुल्क - 50 रुपये

मुलांसाठी फी - 25 रु








9. चित्तोडगड किल्ल्याचे प्रवेश शुल्क – Chittorgarh Durg Entry Fees in Marathi


प्रौढांसाठी INR 20 आणि 15 वर्षाखालील मुलांसाठी INR 15








10. चित्तोडगड किल्ला उघडण्याची वेळ - Chittorgarh Fort Opening Time in 
 Marathi



दररोज सकाळी 9:30 ते संध्याकाळी 5







11. चित्तौडगड किल्ल्याला भेट देण्यासाठी सर्वोत्तम वेळ - Best Time To Visit Chittorgarh Fort in Marathi



जर तुम्हाला राजस्थानमधील सर्वात मोठ्या किल्ल्यांपैकी एक असलेल्या चित्तौडगड किल्ल्याला भेट द्यायची असेल, तर आम्ही तुम्हाला सांगतो की येथे भेट देण्याचा सर्वोत्तम काळ म्हणजे ऑक्टोबर ते मार्च वर्षातील. गडावर जाणार असाल तर संध्याकाळी जा कारण संध्याकाळी वातावरण थंड असते आणि गर्दीही कमी असते.







12. चित्तौडगड किल्ल्याजवळ स्थानिक खाद्यपदार्थांसाठी रेस्टॉरंट्स - Local Food Restaurants Near Chittorgarh Fort in Marathi




चित्तोडगड किल्ल्याजवळ चांगली रेस्टॉरंट्स आहेत जसे की विजय रेस्टॉरंट, पाचोखी धानी, पद्मिनी हवेली आणि रूफटॉप रेस्टॉरंट फोर्ट व्ह्यू जे पारंपारिक राजस्थानी जेवण घेण्यासाठी उत्तम ठिकाण आहे.







13. चित्तोडगड किल्ल्यावर कसे पोहोचायचे – How To Reach Chittorgarh Fort in Marathi



चित्तोडगड हे उदयपूर शहरापासून सुमारे 112 किमी अंतरावर राजस्थानमधील गानभेरी नदीजवळ उंच उतारावर वसलेले आहे. या किल्ल्यावर जाण्याचा उत्तम पर्याय म्हणजे बसने प्रवास करणे किंवा उदयपूर शहरातून टॅक्सी भाड्याने घेणे.







13.1 फ्लाइटने चित्तोडगड किल्ल्यावर कसे पोहोचायचे – How To Reach Chittorgarh Fort By Flight In Marathi



चित्तौडगड किल्ल्यापासून जवळचे विमानतळ उदयपूरमधील दाबोक विमानतळ आहे, चित्तोडगडपासून 70 किमी अंतरावर आहे. किल्ल्यावर जाण्यासाठी तुम्ही विमानतळावरून टॅक्सी किंवा कॅब भाड्याने घेऊ शकता. उदयपूरहून चित्तोडगडला रस्त्याने जाण्यासाठी दीड तास लागतो.







13.2 रस्त्याने चित्तौडगड किल्ल्यावर कसे पोहोचायचे – How To Reach Chittorgarh Fort By Road In Marathi



चित्तोडगड हे राजस्थानमधील उदयपूर, जयपूर, जोधपूर इत्यादी प्रमुख शहरे आणि शेजारील राज्यांशी रस्त्याने जोडलेले आहे. चित्तोडगडला रस्त्याने प्रवास करणे हा एक चांगला पर्याय आहे. दिल्ली ते चित्तौडगड हे अंतर 566 किमी आहे जे कापण्यासाठी 10 तास लागतात. अहमदाबादहून चित्तोडगडला जाण्यासाठी तुम्हाला सुमारे ७ तासांचा प्रवास करावा लागेल.






13.3 ट्रेनने चित्तौडगड किल्ल्यावर कसे पोहोचायचे – How To Reach Chittorgarh Fort By Train In Marathi



चित्तौडगड जंक्शन हे चित्तौडगडमधील एक प्रमुख रेल्वे स्टेशन आहे जे राज्यातील आणि भारतातील प्रमुख शहरांशी चांगले जोडलेले आहे. हे रेल्वे स्टेशन ब्रॉडगेज लाईनवर वसलेले आहे आणि दक्षिण राजस्थानमधील सर्वात मोठे रेल्वे जंक्शन आहे.







FAQ - Chittorgarh Fort




Q. चित्तोडगड किल्ल्याचे महत्त्व काय होते?


- राजपुतानामध्ये चित्तौडगड किल्ल्याला नेहमीच अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. ही मेवाडच्या गुहिलवंशीयांची पहिली राजधानी म्हणून पूज्य आहे, जी त्यांनी मौर्य वंशाचा शेवटचा शासक मनमोनी याचा पराभव करून ताब्यात घेतली.





Q. काय आहे चित्तोडगडची कहाणी?


- 700 एकरमध्ये पसरलेल्या चित्तोड किल्ल्याला 2013 मध्ये युनेस्कोने जागतिक वारसा स्थळ घोषित केले होते. या किल्ल्यावर वेगवेगळ्या काळात अनेक राजांनी राज्य केले आहे. 8 व्या शतकात, गुहिल घराण्याचे संस्थापक राजा बप्पा रावल यांनी राज्य केले होते, ज्याने मौर्य घराण्याच्या शेवटच्या शासक मनमोरीचा पराभव करून किल्ला ताब्यात घेतला होता.






Q. चित्तौडगड का प्रसिद्ध आहे?


- चित्तौडगड हे राजपुतानाचे शौर्य आणि शौर्य यासाठी ओळखले जाते. चित्तोडशी संबंधित अनेक ऐतिहासिक शौर्यगाथा सांगितल्या जातात. चित्तौडगड किल्ला 700 एकरात पसरलेला असून या किल्ल्यामध्ये अनेक महाल, खांब इत्यादी आहेत, ज्यात पद्मिनी महल, विजय स्तंभ, कीर्ती स्तंभ इत्यादींचा समावेश आहे.





Q. चित्तौडगड किल्ला कधी बांधला गेला?


- चित्तौडगड किल्ला हा किल्ला चित्रांगगड मौर्याने ७ व्या शतकात बांधला होता. चित्तौडगड किल्ला हा राज्यातील सर्वात जुना किल्ला आहे. हा किल्ला चित्रकूट नावाच्या टेकडीवर बांधला गेला आहे.






Q. चित्तौडगड किल्ला कोणी व केव्हा बांधला?


ते महाराणा कुंभाने बांधले होते. चित्तोडगड किल्ल्यातील मुख्य मंदिरे म्हणजे मीरा शृंगार चनवारी, नीलकंठ आणि कालिका माता. विजयस्तंभ, चार भिंती आणि सात दरवाजे महाराणा कुंभाने बांधले. माळव्याचा सुलतान महमूद खिलजीवरील विजयाच्या स्मरणार्थ महाराणा कुंभाने विजयस्तंभ बांधला होता.






Q. चित्तौडगडमध्ये कोणाची सत्ता होती?


ही मेवाडची प्राचीन राजधानी होती. भारताचे शूर पुत्र महाराणा प्रताप हे येथील राजा होते. याला महाराणा प्रतापचा किल्ला आणि जौहरचा किल्ला म्हणूनही ओळखले जाते. येथे 3 जौहर आहेत.






Q. चित्तोडचे जुने नाव काय आहे?


- चित्तोडगडचे प्राचीन नाव चित्रकूट होते.






Q. चित्तौडगडमध्ये कोणती नदी आहे?


- चंबळ नदी मध्य प्रदेशातील जानपाव टेकडीतून उगम पावते आणि चित्तौडगडमधील चौरसीगड येथून राजस्थानमध्ये प्रवेश करते.






Q. चित्तोडगड किल्ल्यावर किती मंदिरे आहेत?


- चित्तोडगड किल्ल्याची मुख्य वैशिष्ट्ये

किल्ल्यामध्ये चार राजवाडे, एकोणीस मंदिरे, वीस जलकुंभ आणि चार स्मारके आहेत. फतेह प्रकाश पॅलेस हा एक आधुनिक शैलीचा पॅलेस आहे जो महाराणा फतेह सिंग यांनी बांधला होता.






Q. चित्तोडचा पहिला शक कधी झाला?


- 1303 मध्ये चित्तोडचा पहिला शक झाला जेव्हा दिल्लीच्या सुलतान अलाउद्दीन खिलजीने रणथंबोरच्या विजयानंतर चित्तोडवर हल्ला केला. अलाउद्दीन खिलजीची साम्राज्यवादी महत्त्वाकांक्षा मलिक मुहम्मद जयासी यांनी रचलेला पद्मावत 1540 मध्ये लिहिला गेला. रावल रतन सिंह यांची पत्नी महाराणी माँ पद्मिनी हिला मिळण्याची तळमळ या हल्ल्याचे कारण बनली.


















चित्तोडगड किल्ला संपुर्ण माहिती मराठी । Chittorgarh Fort information in Marathi | Chittodgad Mahiti

श्रीवर्धन राजमाची किल्ला संपुर्ण माहीती मराठी | Shrivardhan Rajmachi Fort Information in Marathi













राजमाची किल्ला हे महाराष्ट्रातील राजमाची गावात आढळणारे दोन सुंदर प्राचीन किल्ले आहेत. राजमाची किल्ला ट्रेकिंग आणि पिकनिकसाठी प्रसिद्ध ठिकाण आहे. राजमाची गावाला उदवाडी असेही म्हणतात.






राजमाची किल्ला – Rajmachi Fort



राजमाची किल्ला सातवाहन घराण्याने बांधला होता, ज्यांनी मौर्य साम्राज्याच्या पतनानंतर लवकरच त्यांचे राज्य स्थापन केले. ते हिंदू धर्माचे अनुयायी होते आणि 230 ईसापूर्व पासून त्यांनी भारतीय प्रांतावर शांततेने राज्य केले.



बोर घाटावर लक्ष ठेवण्यासाठी हा किल्ला एक बचावात्मक किल्ला होता. मुंबईला जाण्यासाठी हा पश्चिमेकडील महत्त्वाचा मार्ग असल्याने.



छत्रपती शिवाजी महाराज मराठवाडचे राजे झाल्यावर हा किल्ला प्रकाशात आला. यावेळी या प्रदेशावर विजापूरचे राज्य होते.



1657 मध्ये शिवाजी महाराजांनी आदिल शहाशी युद्ध करून हा किल्ला आपल्या ताब्यात घेतला. शिवाजी महाराजांच्या राजवटीत या खोऱ्यावर लक्ष ठेवण्यासाठी हा किल्ला अधिक संरक्षणात्मक करण्यात आला.



1704 मध्ये मुघलांनी किल्ल्यावर हल्ला करून तो ताब्यात घेतला. 1705 मध्ये मराठ्यांनी पुन्हा एकदा युद्ध करून औरंगजेबाच्या सैन्याचा पराभव केला आणि ते ताब्यात घेतले. ते नंतर मराठा साम्राज्याच्या जहागीरदार अंगारांना देण्यात आले.



1818 पासून हा भारत ब्रिटीशांच्या अधिपत्याखाली होता. भारताच्या स्वातंत्र्यानंतर हा किल्ला महाराष्ट्रातील एक प्राचीन वारसा स्थळ आणि संरक्षित स्मारक म्हणून घोषित करण्यात आला.








राजमाची किल्ल्याची वास्तुकला - Rajmachi Fort Architecture




राजमाची किल्ला दोन डोंगराळ भागांवर बांधलेला आहे. समुद्रसपाटीपासून 3250 फूट उंचीवर असलेल्या श्रीवर्धन टेकड्या म्हणून त्यांना ओळखले जाते. या डोंगरांच्या वरच्या पठारावर हे किल्ले बांधले गेले आहेत.



सध्या लोणावळा आणि खंडाळा डोंगराळ भागात हा एक बचावात्मक किल्ला आहे. राजमाचीवरील हे दोन किल्ले श्रीवर्धन किल्ला आणि मनारंजन किल्ला म्हणून ओळखले जातात, जे स्थानिक पातळीवर राजमाची शिखर येथे आढळतात.



राजमाची किल्ला आता एक प्रसिद्ध ट्रेकिंग ठिकाण आणि एक चांगले सुट्टीचे ठिकाण आहे. हे आता आंतरराष्ट्रीय पर्यटकांनाही आकर्षित करत आहे, जे भारतात पर्यावरणपूरक पर्यटन शोधत आहेत.










श्रीवर्धन राजमाची किल्ला संपुर्ण माहीती मराठी | Shrivardhan Rajmachi Fort Information in Marathi

तुघलकाबाद किल्ला संपुर्ण माहीती मराठी | Tughlaqabad Fort Information in Marathi








तुघलकाबाद किल्ला संपुर्ण माहीती मराठी | Tughlaqabad Fort Information in Marathi





दिल्लीच्या तुघलकाबाद किल्ल्याचा इतिहास | Tughlaqabad Fort History




तुघलकाबाद किल्ला हा दिल्लीतील उद्ध्वस्त झालेला किल्ला आहे. ६ किमीमध्ये पसरलेला हा किल्ला तुघलक साम्राज्याचा संस्थापक घैसुद्दीन याने 1321 मध्ये दिल्ली सल्तनतमध्ये बांधला होता. परंतु 1327 मध्ये त्याला ते सोडून द्यावे लागले.



त्याच्या आजूबाजूचा परिसर तुघलकाबाद स्थानिक क्षेत्र म्हणूनही ओळखला जातो. तुघलकाने या किल्ल्याबरोबर कुतुब-बदरपूर रस्ताही बांधला, जो नवीन शहराला ग्रँड ट्रंक रोडने जोडतो. हा रस्ता आज मेहरूली-बदरपूर रस्ता म्हणूनही ओळखला जातो.







दिल्लीच्या तुघलकाबाद किल्ल्याचा इतिहास - Tughlaqabad Fort History



निजामुद्दीन औलियाचा शाप - तुघलकाबाद किल्ला



घैसुद्दीन हे परोपकारी शासक म्हणून ओळखले जात होते. तर तो त्याच्या स्वप्नात दिसलेल्या किलोंबद्दल जरा जास्तच उत्साही असायचा. त्यामुळे दिल्लीतील सर्व कामगार आपल्या किल्ल्यात काम करतील असा आदेशही त्यांनी जारी केला.



यामुळे सुफी संत निजामुद्दीन औलिया खूप संतापले, कारण या आदेशानंतर त्यांच्या विहिरीतील काम थांबले होते.



यानंतर संताने शाप उच्चारला, ज्याचा परिणाम आजपर्यंतच्या इतिहासातून आपल्याला दिसून येतो: याराहेयुज्जर, याबसेगुज्जर याचा अर्थ "या ठिकाणचे लोक येथे राहतील आणि येथे फक्त गुज्जरच राज्य करतील."



यानंतर जेव्हा सल्तनत कोसळली तेव्हा गुज्जरांनी हा किल्ला ताब्यात घेतला होता आणि आजही तुघलकाबाद हे गाव किल्ल्यातच वसले आहे, असे म्हणतात.








शासकाचा मृत्यू - तुघलकाबाद किल्ला



यानंतर दुसऱ्या एका संत हुनूज दिल्लीदुरस्त यांनीही शाप दिला. त्यावेळी राज्यकर्ते बंगालमधील मोहिमेत मग्न होते. ज्यामध्ये त्याला यशही मिळाले आणि नंतर तो परत दिल्लीला परतत होता.



त्याचा मुलगा मुहम्मद बिन तुघलक त्याला उत्तर प्रदेशातील कारा येथे भेटला. असे म्हणतात की राजकुमाराच्या आदेशानंतरच सम्राटाची चांदणी त्याच्यावर टाकण्यात आली, ज्यामुळे त्यांचा मृत्यू झाला. 1324 मध्ये त्यांचा मृत्यू झाला.








घैसुद्दीन तुघलकाची समाधी - तुघलकाबाद किल्ला



घैसुद्दीन तुघलकाची समाधी किल्ल्याच्या दक्षिणेकडील चौकीजवळ एका पक्क्या रस्त्याने जोडलेली आहे. हा पक्का रस्ता 600 फूट लांब असून त्याला 27 कमानींचा आधार आहे. असे म्हटले जाते की 20 व्या शतकात या पक्क्या रस्त्याचा काही भाग मेहरौली-बदरपूर रस्त्यात रूपांतरित झाला.



प्राचीन पिंपळाचे झाड ओलांडल्यावर घैसुद्दीन तुघलकाच्या किल्ल्याचे एक मोठे प्रवेशद्वार येते, जो लाल दगडांनी बनलेला आहे.



घैसुद्दीनची मूळ कबर एका घुमटाच्या चौकोनी समाधीच्या आकारात बांधली गेली आहे, ज्याच्या भिंतींना रेलिंगने मुकुट घातलेला आहे.



समाधीच्या भिंती ग्रॅनाईटच्या असून समाधीच्या कडा लाल दगडांनी सजवल्या गेल्या आहेत आणि ती सुशोभित करण्यासाठी संगमरवरीही वापरण्यात आल्याचे सांगितले जाते.



त्याच्या समाधीमध्ये तीन थडगे आहेत : मधली थडगी घैसुद्दीनची आणि इतर दोन कबर त्याची पत्नी आणि त्यांचा मुलगा आणि त्याचा उत्तराधिकारी मुहम्मद बिन तुघलक यांची आहे. भिंतीच्या उत्तर-पश्चिम बाजूस पिलारोला जोडलेल्या गल्लीत आणखी एक अष्टकोनी समाधी बांधण्यात आली आहे.



त्याच आकारातील लहान संगमरवरी वापरून त्याच्या दारावर लाल दगडाचे स्लॅब देखील बनवले आहेत.



दरवाजांवर लिहिलेल्या शिलालेखानुसार दक्षिणेकडील प्रवेशद्वारावर बांधलेली कबर जफर खानची आहे. सूत्रांनी दिलेल्या माहितीनुसार, जफर खानने किल्ल्याच्या चौक्या अतिशय सुंदर पद्धतीने बांधल्या होत्या.








आर्किटेक्चर - तुघलकाबाद किल्ला



तुघलकाबाद आजही दगडी किल्ल्यांसाठी प्रसिद्ध आहे. तुघलक साम्राज्याच्या काळात येथे अनेक ऐतिहासिक वास्तू बांधण्यात आल्या.



यासोबतच येथे 10 ते 15 मीटर उंचीच्या वक्र भिंतीही बांधण्यात आल्या आहेत. जाणकारांच्या मते, या शहरात पूर्वी एकूण 52 प्रवेशद्वार होते, त्यापैकी आज फक्त 13 उरले आहेत. आज या सुंदर आणि मनमोहक शहरात पावसाच्या पाण्याच्या फक्त 7 टाक्या उरल्या आहेत.







तुघलकाबाद तीन भागात विभागले गेले आहे.



1. बुरुजासह बांधलेल्या किल्ल्याचा सर्वोच्च बिंदू म्हणजे बिजई-मंडल.



2. विस्तीर्ण नागरी क्षेत्र त्याच्या गेट्सच्या मध्यभागी आयताकृती ग्रिड असलेल्या घरांसह बांधले गेले.



3. राजेशाही लोक तिसर्‍या भागाच्या लगतच्या राजवाड्यात राहत असत. टॉवरच्या तळाचा हा भाग आजही पाहायला मिळतो.



सध्या दाट काटेरी झाडे असल्याने शहराचा बहुतांश भाग दुर्गम आहे. अनेक आधुनिक लोक सध्या शहरातील तलावांच्या आसपास राहतात.



तुघलकाबादच्या दक्षिणेला एक प्रचंड कृत्रिम जलसाठा आहे, तिथे घैसुद्दीन तुघलकाची कबरही पक्क्या रस्त्यावर बांधलेली आहे. मंदिराच्या दक्षिणेकडील चौकीला जोडलेला हा रस्ता आजही आपल्याला पाहायला मिळतो.



किल्ल्याच्या दक्षिण-पूर्व भागात आपल्याला आदिलाबादचे किल्ले आढळतात, जे घैसुद्दीनच्या मृत्यूनंतर त्याचा उत्तराधिकारी मुहम्मद तुघलक (1325-51) यांनी बांधले होते. तुघलकाबाद किल्ल्याच्या आत आपल्याला अनेक लहान-मोठ्या ऐतिहासिक वास्तू दिसतात.









तुघलकाबाद किल्ल्याला भेट देण्यासाठी टिप्स - Tips For Visiting Tughlaqabad Fort in Marathi



तुमच्या माहितीसाठी, आम्ही तुम्हाला सांगतो की किल्ल्याचा परिसर मोठा आहे, त्यामुळे येथे चोर आणि घुसखोर आढळल्याच्या बातम्या येत आहेत. त्यामुळे तुमच्या प्रवासात चोर आणि बदमाशांपासून सावध राहा.


तुमच्या महागड्या वस्तूंवर लक्ष ठेवा, विशेषत: फोन आणि कॅमेरे.


मी तुम्हाला सांगतो की तुघलकाबाद किल्ल्याच्या प्रवासात तुम्हाला माकडांचा सामना करावा लागू शकतो, म्हणूनच तुम्ही माकडांपासून तुमचे आणि अन्न वाचवता आणि तुमच्या सुरक्षिततेसाठी तुम्ही तुमच्यासोबत एक काठी घेऊ शकता.


तुम्ही उन्हाळ्यात तुघलकाबाद किल्ल्याला भेट देणार असाल तर टोपी, सनग्लासेस घाला आणि पुरेसे पाणी सोबत ठेवा.


गडाच्या आजूबाजूला खाण्यासाठी जागा नाही, म्हणूनच आम्ही तुम्हाला तुमचा नाश्ता घेऊन जाण्याची शिफारस करतो.


आणि तुघलकाबाद किल्ला काटे आणि दगडांनी भरलेला आहे, त्यामुळे मजबूत बूट घालूनच प्रवास करा.









तुघलकाबाद किल्ल्याचे प्रवेश शुल्क – Entry Fee of Tughlaqabad Fort in Marathi




  • भारतीय पर्यटकांसाठी: 20 रुपये प्रति व्यक्ती
  • परदेशी पर्यटकांसाठी 200 रु
  • तर 15 वर्षांखालील मुलांसाठी कोणतेही प्रवेश शुल्क नाही.







तुघलकाबाद किल्ल्याची वेळ - Timings of Tughlaqabad Fort in Marathi



तुघलकाबाद किल्ला पर्यटकांसाठी दररोज सकाळी 7.00 ते संध्याकाळी 5.00 पर्यंत खुला असतो, या दरम्यान तुम्ही कधीही भेट देऊ शकता. याशिवाय, तुघलकाबाद किल्ल्याची संपूर्ण आणि तपशीलवार भेट घेण्यासाठी तुम्हाला 2-3 तास लागतील.







तुघलकाबाद किल्ल्याला भेट देण्यासाठी सर्वोत्तम वेळ - Best Time to Visit Tughlaqabad Fort in Marathi



दिल्लीतील तुघलकाबाद किल्ल्याला भेट देण्याची सर्वोत्तम वेळ थंड, कोरड्या हंगामात आहे. म्हणूनच तुम्ही नोव्हेंबर ते मार्च दरम्यान कधीही फेरफटका मारणे निवडू शकता, या काळात हवामान आल्हाददायक असते. ऑक्टोबरमध्ये दिल्लीचे तापमान 20 ते 25 अंशांपर्यंत असते तर नोव्हेंबरमध्ये तापमान 15 ते 20 अंशांपर्यंत घसरते.







दिल्लीत राहण्यासाठी हॉटेल्स – Hotels to stay in Delhi in Marathi



अनेकदा आपण कोणत्याही पर्यटनस्थळी जाण्यापूर्वी आपल्या सहलीत राहण्यासाठी आपल्या बजेटनुसार उत्तमोत्तम हॉटेल्स शोधू लागतो. जर तुम्ही तुघलकाबाद किल्ल्याला भेट देण्याचा विचार करत असाल आणि तुमच्या सहलीत राहण्यासाठी हॉटेल शोधत असाल. कमी बजेटपासून ते हाय बजेटपर्यंत सर्व प्रकारची हॉटेल्स दिल्लीत राहण्‍यासाठी उपलब्‍ध असतील.








तुगलकाबाद किल्ला दिल्ली कसे पोहोचायचे - How to Reach Tughlaqabad Fort Delhi in Marathi




तुघलकाबाद किल्ला मेहरौली-बदरपूर रोडवर आहे. येथे रस्त्याने सहज जाता येते. दिल्ली हे सर्व प्रमुख शहरांशी हवाई आणि रेल्वेने चांगले जोडलेले असल्याने, तुम्ही रेल्वे आणि विमानानेही तुघलकाबाद किल्ल्याला पोहोचू शकता. तर खाली सविस्तर माहिती देऊ या की आपण विमान, ट्रेन आणि रस्त्याने तुघलकाबाद किल्ल्यावर कसे पोहोचू शकतो-








फ्लाइटने तुघलकाबाद किल्ल्यावर कसे पोहोचायचे - How to Reach Tughlakabad Fort by Flight in Marathi




जर तुम्हाला फ्लाइटने प्रवास करून दिल्लीच्या तुघलकाबाद किल्ल्याला भेट द्यायची असेल तर आम्ही तुम्हाला सांगतो की दिल्ली विमानतळापासून 20 किमी अंतरावर तुघलकाबाद किल्ला आहे. दिल्ली विमानतळावर उतरल्यानंतर तुम्ही टॅक्सी बुक करू शकता किंवा लोकल बस, मेट्रोने तुघलकाबाद किल्ल्यावर जाऊ शकता.








ट्रेनने तुघलकाबाद किल्ल्यावर कसे पोहोचायचे - How to Reach Tughlaqabad Fort by Train in Marathi



तुघलकाबाद किल्ला दिल्ली रेल्वे स्थानकापासून २५ किमी अंतरावर आहे. दिल्ली रेल्वे स्थानक हे भारतातील सर्वात प्रमुख रेल्वे स्थानकांपैकी एक आहे जे भारतातील सर्व प्रमुख शहरांशी रेल्वेने जोडलेले आहे. दिल्ली रेल्वे स्थानकावर उतरल्यानंतर, किल्ल्यावर जाण्यासाठी तुम्ही स्थानकावरून सार्वजनिक वाहतुकीचा लाभ घेऊ शकता.








रस्त्याने तुघलकाबाद किल्ल्याला कसे पोहोचायचे - How to Reach Tughlakabad Fort by Raod in Marathi



तुघलकाबाद किल्ला नवी दिल्लीच्या मुख्य शहरातील मेहरौली-बदरपूर रस्त्यावर स्थित आहे, आणि त्यामुळे स्थानिक बस मार्ग, ऑटो रिक्षा आणि टॅक्सीद्वारे सहज प्रवेश करता येतो. गोविंदपुरी आणि साकेत मेट्रो स्टेशन ही दोन विरुद्ध दिशेने जवळची मेट्रो स्टेशन आहेत. तुघलकाबाद किल्ल्यावर जाण्यासाठी पर्यटक या मेट्रो स्थानकांवरून सार्वजनिक वाहतूक करू शकतात. जर तुम्हाला सार्वजनिक वाहतूक नवीन शहरात नेण्यास संकोच वाटत असेल, तर फक्त एक खाजगी कार भाड्याने घ्या आणि ड्रायव्हर तुम्हाला किल्ल्याच्या गेटवर घेऊन जाईल.












तुघलकाबाद किल्ला संपुर्ण माहीती मराठी | Tughlaqabad Fort Information in Marathi

तोरणा किल्ला संपुर्ण माहीती मराठी | Torna Fort Information in Marathi







तोरणा किल्ला संपुर्ण माहीती मराठी | Torna Fort Information in Marathi






महाराष्ट्र हे असे राज्य आहे जिथे किल्ले या राज्याच्या ऐतिहासिक कथाच सांगत नाहीत तर ट्रेकर्ससाठीही ते परिपूर्ण मानले जातात. महाराष्ट्रातील डोंगरी किल्ल्यांमध्ये इतिहासप्रेमी आणि ट्रेकर्स मोठ्या प्रमाणावर आहेत आणि इथले ऐतिहासिकदृष्ट्या भव्य किल्ले पाहून तुम्हीही थक्क व्हाल. महाराष्ट्र राज्यावर मराठ्यांची सत्ता आहे आणि राज्यातील बहुतांश किल्ले त्यांच्याच आहेत.



महाराष्ट्राच्या डोंगररांगांमध्ये आणखी एक सुंदर आणि भव्य किल्ला आहे, ज्याचे नाव तोरणा किल्ला आहे. पुणे जिल्ह्यात असलेला तोरणा किल्ला गेल्या काही वर्षांत ट्रेकर्समध्ये खूप लोकप्रिय झाला आहे. मात्र, पर्यटनाच्या काळात येथे इतिहासप्रेमींचीही मोठी गर्दी असते. चला तर मग जाणून घेऊया मराठ्यांच्या या सुंदर किल्ल्याबद्दल.









तोरणा किल्ल्याला भेट देण्याची उत्तम वेळ



हवामान आणि सुंदर वातावरणामुळे तोरणा किल्ल्यावर वर्षभर ऑफबीट प्रवाशांची गर्दी असते. मात्र, या वेळी हिरवाईने नटलेल्या या किल्ल्याभोवतीचे वातावरण थंड आणि आल्हाददायक असल्याने पावसाळ्यानंतर येथे येण्यास ट्रेकर्स पसंती देतात.



जर तुम्हाला डोंगरावर ट्रेक करायचा असेल आणि या किल्ल्याचा इतिहास जाणून घ्यायचा असेल तर ऑक्टोबर ते मार्च अखेरीस तोरणा किल्ल्याला भेट देण्याचा उत्तम काळ आहे.








तोरणा किल्ल्याचा इतिहास



4603 फूट उंचीवर असलेला तोरणा किल्ला हा पुणे जिल्ह्यातील सर्वात उंच किल्ला मानला जातो. त्यामुळे अनेक ट्रेकर्स आणि कॅम्पर्सना इथे यायला आवडते. हे ठिकाण नैसर्गिक सौंदर्याने परिपूर्ण आहे. ऐतिहासिक नोंदीनुसार, तोरणा किल्ला 13व्या शतकात भगवान शिवाच्या उपासकाने बांधला होता. तथापि, 17 व्या शतकात जेव्हा ते मराठा शासक शिवाजीने जिंकले तेव्हा ते मराठा साम्राज्याचे केंद्र बनले.



त्यामुळे तोरणा किल्ल्याभोवती मराठा साम्राज्याचा उदय झाला असे म्हणता येईल. जरी नंतर ते मुघल साम्राज्याच्या ताब्यात गेले, परंतु पेशव्यांनी आणि मुघलांच्या स्वाक्षरीनंतर ते मराठ्यांना परत केले गेले.








तोरणा किल्ल्यावर का यावे



तुम्हाला जर डोंगर चढण्याची आवड असेल आणि तुम्हाला मराठा साम्राज्याचा इतिहास जाणून घ्यायचा असेल तर तुमच्या दोन्ही इच्छा एकत्र तोरणा किल्ल्यावर पूर्ण होऊ शकतात. पुण्यातील तोरणा किल्ला इतिहासप्रेमी आणि ट्रेकर्ससाठी योग्य आहे. शहराच्या गजबजाटापासून दूर, तोरणाच्या हिरवाईने आणि नैसर्गिक सौंदर्यात मन अगदी मोकळे होईल. ट्रेकिंग आणि इतिहास जाणून घेण्याव्यतिरिक्त, तुम्ही इथल्या थंड वाऱ्याचा आणि नैसर्गिक सौंदर्याचा आनंद घेऊ शकता.



तोरणा किल्ल्याभोवती तुम्ही राजगड किल्ला, राजगड, सिंगाबाद आणि पुरंदर किल्ला देखील पाहू शकता. इतिहास आणि निसर्गावर प्रेम करणाऱ्या पर्यटकांनी या ठिकाणी अवश्य भेट द्यावी. सगळ्यात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे इथे तुम्ही ट्रेकिंगचाही भरपूर आनंद घेऊ शकता.









तोरणा किल्ल्यावर कसे जायचे





विमानाने तोरणा किल्ल्यावर कसे जायचे



 जर तुम्हाला तोरणा किल्ल्यावर विमानाने जायचे असेल तर पुणे विमानतळावर उतरा आणि मग येथून तोरणा किल्ल्यावर जाण्यासाठी कॅब बुक करा. विमानतळापासून किल्ल्यापर्यंतचे अंतर फक्त 60 किमी आहे आणि प्रवासाला सुमारे 1 तास 30 मिनिटे लागू शकतात.







रेल्वेने तोरणा किल्ल्यावर कसे जायचे



 सर्वात जवळचे रेल्वे स्टेशन पुणे येथे आहे जे 52 किमी अंतरावर आहे. स्टेशनवर पोहोचल्यावर तुम्हाला तोरणा किल्ल्यावर टॅक्सी करावी लागेल.







रस्त्याने तोरणा किल्ल्यावर कसे जायचे



 तोरणा किल्ल्याचा परिसर रस्त्याने आजूबाजूची शहरे आणि गावांशी जोडलेला आहे आणि त्यामुळे तुम्ही थेट रस्त्याने तोरणा किल्ल्यावर पोहोचू शकता.









तोरणा किल्ला संपुर्ण माहीती मराठी | Torna Fort Information in Marathi

वसई किल्ला संपुर्ण माहीती मराठी |  बेसिन फोर्ट  | Vasai Fort Information in Marathi | Bassein Fort | Besin Killa









वसई किल्ला संपुर्ण माहीती मराठी |  बेसिन फोर्ट  | Vasai Fort Information in Marathi | Bassein Fort | Besin Killa





वसई किल्ला मुंबई | वसईचा किल्ला



वसई किल्ला मुंबई वसई किल्ला वसई मुंबई पासून सुमारे ६० किमी अंतरावर आहे. पालघर हे मुंबई शहरापासून सुमारे ७० किमी आणि ठाणे शहरापासून सुमारे ४० किमी अंतरावर आहे. वसई हे महाराष्ट्रातील पालघर जिल्ह्यात आहे. वसई किल्ला हा वसईतील एक अतिशय प्रसिद्ध आणि ऐतिहासिक महाराष्ट्र किल्ला आहे. महाराष्ट्रातील किल्ल्यांपैकी हा प्रसिद्ध किल्ला आहे. पूर्वीच्या काळी वसईला बेसिन, बस्या, बाजीपूर अशा अनेक नावांनी ओळखले जात असे.



वसईचा किल्ला मुंबई वसईचा किल्ला १६व्या शतकात पोर्तुगीजांमुळे प्रसिद्ध झाला. वसईचा किल्ला पोर्तुगीजांनी १५३६ मध्ये बांधला होता. वसईचा किल्ला हा भारताच्या पश्चिम किनार्‍यावरील पोर्तुगीजांचा एक महत्त्वाचा व्यापारी आणि लष्करी तळ होता. हा किल्ला समुद्राच्या पाण्याने वेढलेला आहे, त्यामुळे वसई किल्ल्याचे सौंदर्य खुलून दिसते. हा वसई किल्ला एकूण ११० एकर परिसरात पसरलेला आहे. त्यामुळे हा किल्ला आकाराने खूप मोठा आहे हे तुम्ही पाहिलंच असेल.



बेसिन फोर्ट हा तीन बाजूंनी समुद्र आणि दलदलीने वेढलेला किल्ला आहे. किल्ल्याला दोन मुख्य प्रवेशद्वार आहेत, त्यापैकी एक जमिनीवर उघडतो आणि दुसऱ्या बाजूला भव्य तटबंदी आहे. किल्ल्याला अतिशय उंच तटबंदीने वेढले होते आणि त्याची उंची 30 फुटांपेक्षा जास्त होती.








Table of Contents - Vasai fort




  • वसई किल्ल्याची माहिती | Vasai fort Information | वसई किल्ला मुंबई (Vasai fort Mumbai) 
  • वसई किल्ल्याचा इतिहास | Vasai fort History
  • वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
  • वसईचा किल्ला का प्रसिद्ध आहे?
  • वसई किल्ल्याचा राजा कोण होता?
  • वसई किल्ला का बांधला गेला?
  • वसई हे राहण्यासाठी चांगले ठिकाण आहे का?
  • वसईत पोर्तुगीज कधी आले?








वसई किल्ल्याची माहिती | Vasai fort Information | वसई किल्ला मुंबई (Vasai fort Mumbai)




वसई किल्ल्याचा इतिहास (Vasai fort History) 




किल्ल्याच्या कुजलेल्या शेवाळाने झाकलेल्या भिंतींमुळे केवळ युद्ध आणि विजयाच्याच नव्हे तर दुर्लक्षाच्याही काही विस्मृतीत गेलेल्या कथा आहेत. वसई या नावाने प्रसिद्ध असलेल्या कोसळणाऱ्या बेसिन किल्ल्याच्या तटीय अवशेषांमुळे समुद्राचा मंद वास येतो. हवेत. मुंबईचा किल्ला वसईचा किल्ला म्हणून ओळखला जाणारा, उंच नारळाच्या बागांमध्ये आज पायरेट्स बे ट्रिप वाटू शकतो. परंतु जर तुम्ही विसरलेल्या खजिना किंवा ठेवींचा ठावठिकाणा शोधण्याची अपेक्षा केली तर तुमची निराशा होईल.




किल्ल्याच्या कुजलेल्या शेवाळाने झाकलेल्या भिंतींमुळे केवळ युद्ध आणि विजयाच्याच नव्हे तर दुर्लक्षित झालेल्या काही विस्मृतीत गेलेल्या कथा आहेत. शहरापासून सुमारे ७० किमी अंतरावर, वसई किल्ला मुंबई हे 'उध्वस्त शहर' वसईच्या उपनगरात वसले आहे. जेव्हा तुम्ही साइटवरून फिरता तेव्हा जोश आणि खामोशी सारख्या चित्रपटातील दृश्ये तुमच्या मनात डोकावतात. अगदी अलीकडे, ब्रिटिश बँड कोल्डप्लेने त्यांच्या हाइमन फॉर द वीकेंड (Hymen for the Weekend) गाण्याच्या शूटिंगसाठी किल्ल्याला भेट दिली. 



वसई किल्ला वसई किल्ला मुंबई हा मूळतः पोर्तुगीजांनी १५३६ मध्ये बांधला होता. किल्ल्याच्या कुजलेल्या शेवाळाने झाकलेल्या भिंतींमुळे केवळ युद्ध आणि विजयाच्याच नव्हे तर दुर्लक्षित झालेल्या काही कथा विसरल्या गेल्या आहेत. हवेत समुद्राचा मंद वास घेत, उंचच उंच नारळाच्या बागांमध्ये वसईचा किल्ला म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या कोसळणाऱ्या बेसिन किल्ल्याचे किनारपट्टीचे अवशेष आज पायरेट्स बे ट्रिपसारखे वाटू शकतात.









वसई किल्ल्याची माहिती




चार शतकांहून अधिक काळ पसरलेल्या वसईच्या किल्ल्यानं मुंबईला आज ओळखल्या जाणाऱ्या अनेक राज्यकर्त्यांना पाहिलं होतं. मूळत: १५३६ मध्ये पोर्तुगीजांनी बांधलेला, ११० एकरांचा किल्ला १७३९ मध्ये मराठ्यांनी ताब्यात घेतला आणि अखेरीस १८०२ मध्ये पहिल्या अँग्लो-मराठा युद्धानंतर ब्रिटिशांनी ताब्यात घेतला. हा किल्ला भारताच्या वैविध्यपूर्ण इतिहासाची शाश्वत साक्ष आहे. परकीय शक्तींच्या प्रवेशापूर्वी, वसईचे नियंत्रण 1414 मध्ये बोंगल राजाच्या ताब्यात होते ज्याने किल्ल्याच्या संकुलात नागेश्वर मंदिर बांधले.




त्यानंतर, गुजरातच्या बहादूरशहाने ताब्यात घेतले आणि किल्ल्याच्या भिंतींवर इस्लामिक कोरीव कामांच्या रूपात आपली छाप सोडली. पोर्तुगीजांनी हा परिसर मजबूत करताना सात चर्चही बांधल्या. शेवटी, जेव्हा मराठ्यांनी ताबा घेतला तेव्हा त्यांनी विजयाचे प्रतीक म्हणून चर्चच्या घंटा काढून घेतल्या आणि त्या महाराष्ट्रातील मंदिरांमध्ये ठेवल्या.




हरवलेल्या घंटांवर २६ वर्षांहून अधिक काळ संशोधन करणारे वसईतील गिरिज चर्चचे फादर फ्रान्सिस कोरिया यांना राज्यातील विविध भागातील मंदिरांमध्ये त्या सापडल्या. “चिमाजी अप्पा (मराठा पेशवा बाजीराव यांचे भाऊ) यांनी १७३७ ते १७३९ या काळात किल्ला जिंकला तेव्हा त्यांनी चर्चमधील घंटा लष्करी चॅम्पियन्सना वॉर ट्रॉफी म्हणून दिल्या, त्यांनी त्या बदल्यात त्यांच्या आवडीच्या मंदिरांना दिल्या. नाशिक, जालना आणि कोल्हापूर सारख्या ठिकाणी आम्हाला ३८ चर्च घंटा सापडल्या.




बेसिन वर त्यांच्या दोन शतकांच्या राजवटीत, पोर्तुगीजांनी किल्ल्याला महाविद्यालये, चॅपल, चर्च, रेस्टॉरंट्स, ग्रंथालये, रुग्णालये, धान्य कोठार, टाऊन हॉल आणि आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठ असलेले एक स्वावलंबी शहर बनवले, जिथे असे मानले जाते की गुलाम विकले गेले. किल्ल्याच्या संकुलात नाण्यांची टकसाल, एक अनाथाश्रम, स्त्री-पुरुषांसाठी स्वतंत्र आंघोळीची जागा, न्यायालय आणि तुरुंग देखील होते.



मात्र, इंग्रजांनी किल्ल्याचे व्यावसायिकीकरण करून आवारात साखर कारखाना काढला. परंतु कारखाना अपेक्षित नफा देऊ शकला नाही तेव्हा त्यांनी या क्षेत्राकडे दुर्लक्ष करण्यास सुरुवात केली. 1990 मध्ये, वसाहतवादी राजवट संपल्यानंतर, स्थानिक लोकांनी किल्ल्याच्या प्रवेशद्वारावर चिमाजी अप्पांचा पुतळा स्थापित केला.



या प्राचीन किल्ल्याच्या समृद्ध इतिहासाबद्दल फारच कमी माहिती आहे. त्यामुळे पर्यटकांसाठी पदयात्रेचे आयोजन करून या ठिकाणाबाबत जनजागृती करण्यासाठी काहींनी पुढाकार घेतला आहे. वसई किल्ला मुंबई वसईचे मूळचे पास्कल लोपेझ ही अशीच एक व्यक्ती. लोपेस यांनी नाणकशास्त्र (न्यूमिस्टैटिक्स) आणि पुरातत्वशास्त्रात प्रावीण्य मिळवले आहे आणि आठवड्याच्या शेवटी ते अवशेषांवर मोफत भेटीगाठी आयोजित करत आहेत.




गेल्या काही वर्षांत लोप्सला किल्ल्याबद्दल अधिक जाणून घेण्याची लोकांमध्ये आवड वाढत आहे. सर्व वयोगटातील लोक त्याच्यात सामील होऊ लागले आहेत. किल्ल्यावर दररोज पर्यटक दिसत नसले तरी, आठवड्याच्या शेवटी अनेक गट या परिसराचे अन्वेषण करण्यासाठी रांगा लावतात. अनेकदा तरुण जोडपे किल्ल्यात लग्नाआधीच्या शूटसाठी पोज देतात, प्रेमी आरामदायक कोनाड्यांचा शोध घेतात. समुद्राजवळ थोडा वेळ घालवण्यासाठी किंवा फक्त पक्षी पाहण्यासाठी अनेक निसर्गप्रेमींना हे ठिकाण आवडते.



तथापि, रात्री किल्ल्यावर पाहुण्यांचा एक वेगळा गट येतो - मद्यपी, वेश्या आणि काळा जादूगार. गेल्या पाच वर्षांपासून, वसई विरार महानगरपालिका (VVMC) 13 मे रोजी वसई किल्ले मुंबई वसई विजय उत्सवासह वर्षातून एकदा किल्ल्याला जिवंत करत आहे - चिमाजी अप्पांच्या वसई किल्ल्यावरील विजयाचा उत्सव.



परंतु संवर्धन उपक्रमांचा अभाव हळूहळू साइट नष्ट करत आहे. लोपेझ म्हणतात की वसई किल्ला मुंबई किल्ला 1904 मध्ये भारतीय पुरातत्व सर्वेक्षण (ASI) च्या अखत्यारीत आल्यापासून सर्वात वाईट ऱ्हास झाला होता. “एएसआय सत्तेवर आल्यानंतर हा किल्ला अनेक वर्षे पडून होता. या दरम्यान अनेक लोकांनी किल्ल्यातील दगड आणि इतर खजिना लुटला. विजांचा कडकडाट आणि गडगडाट यासारख्या नैसर्गिक कारणांमुळेही त्याचा परिणाम झाला. अनेक युद्धांमुळेही किल्ला कमकुवत झाला.






वसई किल्ला संपुर्ण माहीती मराठी |  बेसिन फोर्ट  | Vasai Fort Information in Marathi | Bassein Fort | Besin Killa






चिमाजी अप्पा पुतळ्याचा पाया आधीच कमकुवत झाला असून तो कधीही पडू शकतो, असा इशारा स्थानिकांनी दिला आहे. दोन दशकांहून अधिक काळ किल्ल्याला भेट देणारे लोपेझ यांना वाटते की ASI किल्ल्याचे जतन करण्यासाठी फारसे काही करत नाही. “जेव्हा ते गडावर काम करत असतात, तेव्हा ते संरक्षणापेक्षा अधिक नूतनीकरण करतात. किल्ला अधिक पर्यटकांसाठी अनुकूल बनवावा आणि भेटीसाठी तिकीट काढावे.



या पैशाचा वापर किल्ल्याच्या अधिक चांगल्या प्रकारे जतन करण्यासाठी केला जाऊ शकतो," लोपेझ म्हणाले की, "जर काही असेच चालू राहिले तर दहा वर्षांत किल्ला पूर्णपणे उद्ध्वस्त होईल." वसई किल्ला मुंबई वसईचा किल्ला मुस्लिम शैलीत बांधण्यात आला होता, परंतु पोर्तुगीजांनी तो पाडला आणि पोर्तुगीज स्थापत्यशैलीचा वापर करून किल्ल्यात बरेच बदल केले हे उघड आहे. याशिवाय कमानदार दरवाजे, राजवाड्याच्या खिडक्या, लिली टॉवर इत्यादी रोमन स्थापत्यकलेचा वापर करून बांधल्या गेल्याचे दिसते.



त्यानंतर हा किल्ला इंग्रजांच्या ताब्यात आला. त्यावेळी मात्र किल्ल्याची देखभाल फारशी झाली नव्हती आणि किल्ल्याची अवस्था अतिशय दयनीय होती. वसई किल्ला मुंबई वसई किल्ला महत्वाच्या ठिकाणांवर लक्ष केंद्रित करून मजबूत करण्याच्या उद्देशाने बांधण्यात आला होता. त्यामुळे वसई किल्ल्यावर अनेक शस्त्रे, सैनिक आणि खजिना असायचा, त्यामुळे हा किल्ला त्याकाळी अत्यंत महत्त्वाचा किल्ला होता.



वसई किल्ल्याला मुंबईला तीन बाजूंनी समुद्राचे पाणी आणि एका बाजूला जमिनीचा उपयोग किल्ल्यावर पोहोचता आला असता, त्यामुळे किल्ला अतिशय सुरक्षित होता. या किल्ल्याच्या तळमजल्यावर खूप उंच भिंती आहेत, त्यामुळे या किल्ल्यावर जमिनीवरही हल्ला करणे फार कठीण होते. वसईच्या किल्ल्याला दहा कोन असून त्या प्रत्येकाला एक बुरुज असे नाव दिले आहे. गडाच्या बुरुजांची लांबी सुमारे एक किलोमीटर आहे. त्या वेळी अशा लढायांसाठी उपयोगी पडणाऱ्या बुरुजांवर बंदुका आणि रायफल ठेवल्या जात.



किल्ल्याच्या बुरुजावर सैनिकांच्या अनेक तुकड्या तैनात होत्या, गडावर मुक्काम करून आजूबाजूच्या परिसराकडे लक्ष देत होते. वसईचा किल्ला मुंबई मराठ्यांशी वसईच्या लढाईत यापैकी एक मिनार खाणीने उडवला आणि मराठ्यांनी किल्ल्यावर हल्ला करून आपल्या सैनिकांसह किल्ल्यात प्रवेश केला. किल्ल्याची तटबंदी ३५ फूट उंच आणि ५ फूट रुंद असल्यामुळे अतिशय मजबूत आहे. त्या वेळी शत्रूने अचानक हालचाल केल्यावर किल्ल्यावरून सुरक्षितपणे बाहेर पडावे या हेतूने बांधलेले अनेक चोर दरवाजेही गडावर आहेत.



तसेच या किल्ल्यावर समुद्रावरून येणारी मेट्रोही पाहायला मिळते. ही मेट्रो खूप लांब आहे. वसई किल्ला मुंबई वसई किल्ल्याच्या भिंतीवर चिमाजी अप्पांच्या नेतृत्वाखालील विजयाचे शिलालेख तुम्हाला सापडतील. वसई किल्ल्याचा दरवाजा जिथून जातो तिथून तटबंदीवर चढता येते. त्या तटबंदीवरून तुम्हाला विविध पुरातन वास्तू पाहायला मिळतात. सध्या तटबंदी विविध प्रकारच्या वनस्पती आणि प्राण्यांनी भरलेली आहे. ही तटबंदी आजही मूळ स्वरूपात उभी आहे. किल्ल्यातील प्राचीन पोर्तुगीज इमारती आता जीर्ण झालेल्या अवस्थेत आहेत.



असे असले तरी, एखाद्याची मालकी असणे अजूनही सरासरी व्यक्तीच्या आवाक्याबाहेर आहे. मात्र, आता पुरातत्व विभागाचे या किल्ल्याकडे बारकाईने लक्ष असल्याने किल्ल्याचे दृश्य जपले जात आहे. प्री-वेडिंग शूटसाठी अनेक लोक वसई किल्ले मुंबईत येतात, त्यामुळे या किल्ल्याची कीर्ती दिवसेंदिवस वाढत आहे. याशिवाय वसईचा किल्ला बॉलीवूड चित्रपट बनवण्यासाठी प्रसिद्ध ठिकाण आहे. वसईचा किल्ला मुंबई येथे अनेक बॉलिवूड चित्रपटांचे चित्रीकरण झाले आहे. जोश आणि खामोशी हे बॉलिवूडचे ब्लॉकबस्टर चित्रपट होते. या चित्रपटांमुळे किल्ल्याची लोकप्रियता आणखी वाढली.



वसई किल्ला मुंबई तुम्हाला वसई किल्ल्यामध्ये डॉमिनिकन चर्च आणि सेंट पॉल चर्चसह अनेक चर्च आढळतील. तसेच या किल्ल्यावर तुम्हाला शिव मंदिर, वज्रेश्वरी माता मंदिर, हनुमान मंदिर यांसारखी अनेक हिंदू मंदिरे पाहायला मिळतील.








वसई किल्ल्याचा इतिहास | Vasai fort History



व्यापाराच्या दृष्टीने वसई किल्ल्याचे महत्त्व पोर्तुगीजांना कळले, त्यांनी वसईला भारतातील मुख्य व्यापारी व लष्करी तळ बनवण्याचा निर्णय घेतला आणि पोर्तुगीजांनी वसई किल्ला बांधला. हे 1536 मध्ये बांधले गेले. वसईचा किल्ला पोर्तुगीजांच्या ताब्यात येण्यासाठी जवळपास 10 वर्षे लागली. आजूबाजूच्या परिसरावर लक्ष ठेवण्यासाठी वसईचा किल्ला खूप महत्त्वाचा होता.



त्यामुळे मराठ्यांनी पोर्तुगीजांच्या हातून हा किल्ला घेण्याचे ठरवले. 1737 साली हा प्रयत्न केला गेला पण मराठ्यांना हा किल्ला ताब्यात घेता आला नाही म्हणून हे प्रयत्न व्यर्थ गेले. त्यानंतर बाजीराव पेशवे आणि वसईने त्यांचे बंधू चिमाजी अप्पा यांच्यावर बेसिन किल्ला जिंकण्याची जबाबदारी सोपवली.



त्यानंतर १७३८ मध्ये चिमाजी अप्पांनी वसई किल्ला ताब्यात घेण्याची मोहीम सुरू केली. यानंतर त्याने वसई किल्ल्यावर हल्ला केला. २ मे १७३९ रोजी हे युद्ध दोन दिवस चालले. या लढाईत अनेक पोर्तुगीज सैनिक मारले गेले. पोर्तुगीजांनी त्यांचा दारूगोळा आणि लढण्याचे धैर्य गमावले आणि पोर्तुगीजांचा पराभव झाला. अशा प्रकारे मराठ्यांनी किल्ला जिंकला.



त्यानंतर 1780 मध्ये इंग्रजांनी वसई किल्ला ताब्यात घेण्याची योजना आखली. त्यावेळी विसाजी लेले हे वसई किल्ले मुंबईचे किल्लेदार होते. 28 ऑक्टोबर रोजी मारामारी सुरू झाली आणि गोळीबार सुरू झाला. अखेर १२ डिसेंबर रोजी हा किल्ला इंग्रजांच्या ताब्यात गेला.









वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ) 



वसईचा किल्ला का प्रसिद्ध आहे?




वसई हे पोर्तुगीजांचे मुख्य नौदल तळ आणि जहाजबांधणी केंद्र होते. येथेच 1802 मध्ये, पेशवा बाजीरावांनी कुप्रसिद्ध 'बेसिच्या तहावर' स्वाक्षरी केली, ज्याने मराठा संघराज्य अक्षरशः विसर्जित केले. शेवटी 1817 मध्ये किल्ला आणि वसई शहर इंग्रजांच्या ताब्यात देण्यात आले.






वसई किल्ल्याचा राजा कोण होता?



हा किल्ला भारताच्या वैविध्यपूर्ण इतिहासाची शाश्वत साक्ष आहे. परकीय शक्तींच्या प्रवेशापूर्वी, वसईचे नियंत्रण 1414 मध्ये बोंगल राजाच्या ताब्यात होते ज्याने किल्ल्याच्या संकुलात नागेश्वर मंदिर बांधले. त्यानंतर, गुजरातच्या बहादूरशहाने ताब्यात घेतले आणि किल्ल्याच्या भिंतींवर इस्लामिक कोरीव कामांच्या रूपात आपली छाप सोडली.







वसई किल्ला का बांधला गेला?



पोर्तुगीजांनी अरबी समुद्रावरील आपले नौदल श्रेष्ठत्व मजबूत करण्यासाठी येथे बेसिन किल्ला बांधला. १८ व्या शतकात मराठा सैन्याने हा किल्ला ताब्यात घेतला आणि १७३९ मध्ये तीन वर्षांच्या प्रदीर्घ मोहिमेनंतर तो पडला. त्यानंतर पहिल्या इंग्रज-मराठा युद्धात इंग्रजांनी हा भाग मराठ्यांकडून ताब्यात घेतला.







वसई हे राहण्यासाठी चांगले ठिकाण आहे का?



वसई खूप छान परिसर आहे. हा खूप छान आणि सुंदर परिसर आहे. हॉस्पिटल, शाळा, कॉलेज आणि मार्केट अशा सर्व मूलभूत सुविधा जवळपास उपलब्ध आहेत. वसई हे राहण्यासाठी खूप छान ठिकाण आहे.








वसईत पोर्तुगीज कधी आले?



वसईला अनेक स्वामी लाभले आहेत. 1530 मध्ये पोर्तुगीज सत्तेवर येईपर्यंत हा गुजरात सल्तनतचा एक भाग होता. जवळजवळ एक शतकानंतर, किल्ला शाही हुंड्याचा एक भाग म्हणून ब्रिटिशांच्या ताब्यात गेला, जिथे तो 1739 मध्ये सक्षम मराठा सेनापती चिमाजी अप्पांनी ब्रिटिशांकडून ताब्यात घेईपर्यंत तसाच राहिला.









वसई किल्ला संपुर्ण माहीती मराठी | बेसिन फोर्ट | Vasai Fort Information in Marathi | Bassein Fort | Besin Killa