किल्ले आणि लेणी लेबल असलेली पोस्ट दाखवित आहे. सर्व पोस्ट्‍स दर्शवा
किल्ले आणि लेणी लेबल असलेली पोस्ट दाखवित आहे. सर्व पोस्ट्‍स दर्शवा

आगरा किल्ला संपुर्ण माहीती मराठी | आग्रा किल्ला | Agra Fort information in Marathi









आगरा किल्ला संपुर्ण माहीती मराठी | आग्रा किल्ला | Agra Fort information in Marathi





आग्रा किल्ला, लाल किल्ला, किला-ए-अकबरी किंवा किला रूज म्हणूनही ओळखले जाते. आग्रा किल्ला हा उत्तर प्रदेशातील आग्रा येथे यमुना नदीच्या उजव्या तीरावर वसलेला एक मोठा किल्ला आहे, जो जगप्रसिद्ध ताजमहाल पासून फक्त अडीच किलोमीटर अंतरावर आहे. संपूर्ण शहराचा समावेश असलेली ही भव्य वास्तू मुघल सम्राट अकबराने 1573 साली बांधली होती. आग्रा नवी दिल्लीहून हलवण्यात आले तेव्हा १६३८ पर्यंत आग्रा किल्ला मुघलांचे मुख्य निवासस्थान होते. ऐतिहासिक महत्त्व आणि अनोख्या बांधकामामुळे आग्रा किल्ला युनेस्कोच्या जागतिक वारसा स्थळ म्हणूनही सूचीबद्ध आहे.




आग्रा किल्ला हा मुघलांनी बांधलेल्या सर्वात खास स्मारकांपैकी एक आहे आणि त्यात अनेक भव्य इमारती आहेत. हे मुघल शैलीतील कला आणि स्थापत्यकलेचे उत्तम उदाहरण आहे आणि आग्रा मधील सर्वाधिक भेट दिलेल्या पर्यटन स्थळांपैकी एक आहे. पूर्णपणे लाल वाळूच्या दगडापासून बनवलेल्या, किल्ल्याच्या संकुलात मोती मशीद, दिवाण-ए खास, दिवाण-ए आम, मोती मशीद आणि जहांगिरी महल यासारख्या उत्कृष्ट मुघल वास्तुकला आहे. आग्रा किल्ल्यावरून तुम्ही ताजमहालचे अतिशय विलोभनीय दृश्य पाहू शकता. ही महान रचना संयम आणि कठोर परिश्रमांना समर्पित आहे. जर तुम्हाला विशेषतः आग्रा किल्ला बघायला जायचे असेल तर आजचा आमचा हा लेख नक्की वाचा. या लेखात तुम्हाला आग्रा किल्ल्याशी संबंधित इतिहास आणि मनोरंजक तथ्यांबद्दल संपूर्ण माहिती मिळेल. चला तर मग आग्रा किल्ल्याला भेट देऊया.






Table of Contents - Agra Fort




  • आग्रा किल्ला कोणी बांधला - Who Build Agra Fort In Marathi
  • आग्रा किल्ल्याचा इतिहास - History Of Agra Fort In Marathi
  • आग्रा किल्ल्याची रचना - Structure Of Agra Fort In Marathi
  • आग्रा किल्ल्यातील प्रसिद्ध इमारती - Popular Buildings In Agra Fort In Marathi
  • आग्रा फोर्टमध्ये खरेदी - Shopping Near Agra Fort In Marathi
  • आग्रा किल्ल्याला भेट कशी द्यावी - How To Visit Agra Fort In Marathi
  • आग्रा किल्ल्याला भेट देण्याची सर्वोत्तम वेळ - Best Time To Visit Agra Fort In Marathi
  • आग्रा किल्ल्याला भेट देण्यासाठी टिपा - Travel Tips For Agra Fort In Marathi
  • आग्रा किल्ल्याबद्दल मनोरंजक तथ्ये - Interesting Facts About Agra Fort In Marathi
  • आग्रा किल्ल्यावर कसे पोहोचायचे - How To Reach Agra Fort In Marathi
  • आग्रा किल्ल्याचे महत्त्व काय आहे - What Is The Importance Of Agra Fort In Marathi
  • आग्रा किल्ला शुक्रवारी बंद आहे - Is Agra Fort Closed On Friday In Marathi
  • आग्रा किल्ला आणि लाल किल्ला एकच आहे का - Is Agra Fort And Red Fort The Same In Marathi? 








1. आग्रा किल्ला कोणी बांधला – Who Build Agra Fort In Marathi




आग्रा किल्ल्याचे बांधकाम अकबराने १५६५ ते १५७३ दरम्यान सुरू केले होते. हे यमुना नदीच्या पश्चिमेला ताजमहालपासून सुमारे 2 किमी अंतरावर वसलेले आहे. अकबराचा नातू शहाजहान याने किल्ल्यात पांढऱ्या संगमरवरी महाल बांधले.








2. आग्रा किल्ल्याचा इतिहास - History Of Agra Fort in Marathi




आग्रा ही एकेकाळी दिल्लीची राजधानी होती. सिकंदर लोदी हा दिल्लीचा पहिला सुलतान होता ज्याने आपली राजधानी दिल्लीहून आग्रा येथे हलवली. त्याचा मुलगा इब्राहिम लोदी याने पानिपतच्या पहिल्या लढाईत पराभूत होईपर्यंत नऊ वर्षे "बादलगड" म्हणून ओळखल्या जाणार्‍या किल्ल्यावर कब्जा केला. बाबरने आपला मुलगा हुमायून याला आग्रा येथे पाठवले तेव्हा त्याने बादलगड किल्ला ताब्यात घेतला आणि प्रसिद्ध कोहिनूर हिऱ्यासह मोठा खजिना जप्त केला.



1530 मध्ये हुमायूनचा राज्याभिषेक झाला. हुमायूनचा शेरशाह सुरीकडून पराभव झाल्यानंतर मुघलांनी पुन्हा किल्ला गमावला.



1558 मध्ये अकबर जेव्हा आग्राला पोहोचला तेव्हा त्याला शहराचे महत्त्व कळले आणि त्याने आग्रा ही आपली राजधानी केली. अकबराने बादलगड किल्ल्याचे अवशेष परत मिळवले आणि राजस्थानातून लाल वाळूच्या दगडाने पुन्हा बांधले. 4000 बांधकाम व्यावसायिकांनी त्यावर काम केले आणि 8 वर्षांच्या कालावधीनंतर ते 1573 मध्ये पूर्ण झाले.




शाहजहान, जो अकबराचा नातू होता, त्याने त्यांचू जागी घेण्यासाठी किल्ल्यातील काही इमारती नष्ट केल्या, ज्या आजही आग्रा किल्ल्याचे प्रतिनिधित्व करतात. शहाजहानच्या आयुष्याच्या शेवटी, त्याचा मुलगा औरंगजेब याने त्याला किल्ल्याच्या मुस्मान बुर्जमध्ये नजरकैदेत ठेवले, जिथून शाहजहान ताजमहाल पाहत असे.



18 व्या शतकाच्या सुरुवातीला मराठ्यांनी आग्रा किल्ल्यावर आक्रमण केले आणि किल्ल्याची मालकी अनेक वेळा बदलली. 1761 मध्ये अहमद शाह अब्दालीच्या हातून पानिपतच्या तिसर्‍या लढाईत पराभव झाल्यानंतर, पुढील दहा वर्षांसाठी त्याला निर्णायकपणे या क्षेत्रातून हाकलून देण्यात आले.



1785 मध्ये महादजी शिंदे यांनी आग्रा किल्ला मागे सोडला आणि 1803 च्या दुसर्‍या इंग्रज-मराठा युद्धापर्यंत मराठ्यांनी आपला राज्यकारभार चालू ठेवला जेव्हा ते इंग्रजांच्या हातून हरले.



1857 च्या भारतीय बंडाच्या वेळी हा किल्ला लढाईचे ठिकाण होता, जो भारतात थेट ब्रिटीश राजवटीच्या शतकाबरोबरच होता.










3. आग्रा किल्ल्याची रचना - Structure Of Agra Fort In Marathi




आग्रा येथील लाल किल्ला तीन किलोमीटरच्या त्रिज्येत पसरलेला आहे आणि ७० फूट उंच भिंतीने वेढलेला आहे. भिंती राजस्थानातून आणलेल्या लाल वाळूच्या दगडापासून बनवलेल्या आहेत आणि त्यांनी किल्ल्याला चारही दिशांनी वेढले आहे. किल्ल्याभोवती चार मुख्य दरवाजे आहेत. यातील एक दरवाजा खिजरी गेट म्हणून ओळखला जातो आणि तो नदीच्या समोर उघडतो.



सध्या किल्ल्यात दोन डझनाहून अधिक वास्तू आहेत. अकबराचा इतिहासकार अबुल फजल म्हणतो की येथे बंगाली तसेच गुजराती शैलीत 5000 इमारती बांधल्या गेल्या होत्या, परंतु आता त्या इमारती गायब झाल्या आहेत. किल्ल्याला चार दरवाजे आहेत, त्यापैकी एक नदीच्या काठावर उघडतो, जिथे सम्राट या घाटांवर स्नान करत असत.



अकबराच्या राजवटीत सुमारे 5000 वास्तू बांधल्या गेल्या होत्या, त्यापैकी बहुतेक ब्रिटिश वसाहतीच्या काळात नष्ट झाल्या होत्या. महान शाहजहानच्या मृत्यूनंतर आग्रा किल्ल्याचे आकर्षण हरवले. उरलेल्या अवशेषांपैकी फक्त दिल्ली गेट, अकबरी गेट आणि बंगाली महाल अजूनही अस्तित्वात आहेत.




शाहजहानच्या कारकीर्दीत किल्ल्याचे रूप पालटले आणि शाहजहानने किल्ल्याच्या राजवाड्यांमध्ये पांढरा संगमरवर वापरला. शहाजहान त्याच्या शेवटच्या काळात मुस्मान बुर्जमध्ये वेळ घालवत असे. मुस्मान बुर्ज खास राजवाड्याच्या डाव्या बाजूला आहे. हा एक मोकळा मंडप असलेला एक सुंदर अष्टकोनी टॉवर आहे. या ठिकाणाहून शहाजहान ताजमहाल पाहत असे.



जेव्हा इंग्रजांनी आग्रा किल्ल्याची मालकी घेतली तेव्हा किल्ल्यात बरेच बदल करण्यात आले. राजकीय कारणांचा हवाला देऊन आणि बॅरेक्स मोठे करण्यासाठी त्यांनी ऐतिहासिक महत्त्व असलेल्या अनेक वास्तू आणि वास्तू नष्ट केल्या. ज्या वास्तू टिकून राहिल्या त्या मुघल वास्तुकलेची खरी जटिलता आणि कारागिरी दर्शवतात.



किल्ल्यातील मुघल स्थापत्यकलेची उत्तम उदाहरणे म्हणजे दिल्ली दरवाजा, अमरसिंह दरवाजा आणि बंगाली महाल. या वास्तू केवळ मुघल स्थापत्यकलेचेच प्रतिनिधित्व करत नाहीत तर त्या अकबरी वास्तुकलेचे उत्तम उदाहरण आहेत ज्याला इंडो-इस्लामिक वास्तुकला म्हणूनही ओळखले जाते. या वास्तूंपैकी, दिल्ली दरवाजा त्याच्या कारागिरीसाठी आणि वास्तुकलेसाठी सर्वात प्रमुख मानला जातो. आजही ती अकबराची उत्कृष्ट कलाकृती मानली जाते.



आग्रा किल्ल्याच्या स्थापत्यकलेशी संबंधित एक मनोरंजक आख्यायिका देखील आहे. किल्ल्यातील शाही खोल्या उन्हाळ्यातही थंड राहतील अशा पद्धतीने बांधल्या गेल्याचे सांगितले जाते.










4. आग्रा किल्ल्यातील प्रसिद्ध इमारती – Popular Buildings In Agra Fort In Marathi




आग्रा किल्ल्याचे ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक महत्त्व अनेक महत्त्वाच्या वास्तू त्याच्या मर्यादेत ठेवते. त्यापैकी काही आहेत:-









4.1 जहांगीर महाल - आगरा किल्ला

 


आग्रा किल्ल्यात अमरसिंह दरवाज्यातून प्रवेश करताच जहांगीर महल पहिला दिसेल. जहांगीर हा अकबराचा मुलगा होता आणि त्याच्या वडिलांच्या नंतर मुघल साम्राज्यावर राज्य करणारा होता. जहांगीर महल हे अकबराने स्त्रियांचे चौथरे (क्वार्टर) म्हणून बांधले होते आणि ते त्यांच्या आवडत्या राणी जोधाबाईच्या खोलीतून बांधले गेले होते.









4.2 खास महाल - आगरा किल्ला

 



आग्रा किल्ल्यातील आणखी एक महत्त्वाची रचना म्हणजे खास महाल, ज्याच्या बांधकामात काही शास्त्रीय पर्शियन आणि इस्लामिक प्रभाव आहेत आणि हिंदू आकृतिबंधांचा स्पर्श आहे. येथे सम्राट विश्रांती घेत असत. संगमरवरी पृष्ठभागावरील सुंदर पेंटिंग हे त्याचे वैशिष्ट्य आहे.









४.३ मुस्मान बुर्ज - आगरा किल्ला

 


खास महालाच्या डावीकडे मुस्मान बुर्ज आहे, जो शाहजहानने बांधला होता. अष्टकोनी आकाराच्या या टॉवरमध्ये एक मोकळा मंडप आहे जिथे सम्राट अनेकदा मोकळ्या हवेचा आनंद घेत असे. ही ती जागा होती जिथे शाहजहानने आपले शेवटचे दिवस घालवले होते, जिथून त्याने आपल्या प्रिय पत्नीची कबर असलेल्या ताजमहालकडे पाहत होते.








४.४ शीश महाल - 




आग्रा किल्ल्यातील सर्वात सुंदर बांधकामांपैकी एक, शीश महाल एक 'हरम' किंवा ड्रेसिंग रूम आहे. या राजवाड्याच्या आतील लहान आरशांची सुंदर सजावट करण्यात आली आहे, म्हणून त्याला शीशमहाल असे नाव पडले.








4.5 दिवाण-ए-खास - आगरा किल्ला



शीश महालाच्या उजवीकडे दिवाण-ए-खास आहे, जे केवळ खाजगी अभ्यागतांसाठी हॉल म्हणून होते. हे अर्ध-मौल्यवान दगडांनी जडलेल्या संगमरवरी खांबांनी सजवलेले आहे.








४.६ दिवाण-ए आम - 




आग्रा किल्ल्यातील हा हॉल सर्वसामान्यांसाठी खुला होता. येथे एक अतिशय प्रसिद्ध मोर सिंहासन होते, जे पांढर्‍या संगमरवराने सजवलेले होते.








4.7 नगीना मशीद



हे मंदिर सम्राट शाहजहानने दरबारातील महिलांसाठी खाजगी मशीद म्हणून बांधले होते.








४.८ मोती मशीद - 




मोती मशीद ही आग्रा किल्ल्यातील एक अतिशय सुंदर वास्तू आहे. मशिदीची इमारत आता पर्यटकांसाठी बंद करण्यात आली आहे. मोती मशिदीजवळ मीना मशीद आहे, जी सम्राट शाहजहानचे वैयक्तिक मंदिर होते.









5. आग्रा किल्ल्यामध्ये खरेदी - Shopping Near Agra Fort In Marathi




आग्रा किल्ल्यापासून अगदी जवळ असलेले सदर बाजार हे पर्यटकांमध्ये सर्वात लोकप्रिय खरेदी ठिकाणांपैकी एक आहे. इथून अनेक प्रकारचे कपडे, दागिने अगदी पेठा खरेदी करता येतात.








6. आग्रा किल्ल्याला भेट कशी द्यावी – How To Visit Agra Fort In Marathi




आग्रा किल्ला दररोज सूर्योदयापासून सूर्यास्तापर्यंत खुला असतो. जाण्यासाठी सर्वोत्तम वेळ म्हणजे नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी जेव्हा हवामान कोरडे असते आणि खूप गरम नसते. तसेपाहिल्यास, प्रत्येक पर्यटकाने ताजमहालच्या आधी आग्रा किल्ल्याला भेट दिली पाहिजे कारण हे स्मारक एक दंतकथा आहे. शहाजहानने आपल्या प्रिय मुमताज महलसाठी एक व्यासपीठ म्हणून ताजमहाल बांधला, त्यानंतर तिचा मृत्यू झाला.



तथापि, बरेच पर्यटक सूर्योदयाच्या वेळी ताजमहालला भेट देतात आणि नंतर आग्रा किल्ल्याला भेट देतात. आग्रा दिल्लीहून रस्ते आणि रेल्वेने सहज जाता येते. दिल्ली ते आग्रा हे सर्वोत्तम ट्रेन पर्याय आहेत. ऑगस्ट 2012 मध्ये उघडलेल्या यमुना एक्स्प्रेस वेने दिल्ली ते आग्रा या रस्त्याने प्रवासाचा वेळ तीन तासांपेक्षा कमी केला. हे नोएडा पासून सुरू होते आणि एकेरी प्रवासासाठी प्रति कार ४१५ रुपये आकारते (६६५ रुपये राउंड ट्रिप).



जर तुम्ही आग्रा येथे रहात असाल आणि स्वस्त टूर पर्याय शोधत असाल तर, UP टुरिझम ताजमहाल, आग्रा किल्ला आणि फतेहपूर सिक्रीसाठी पूर्ण दिवस प्रेक्षणीय स्थळे पाहण्यासाठी बसेसचे आयोजन करते. भारतीयांसाठी 650 रुपये आणि परदेशींसाठी 3,000 रुपये किंमत आहे. किंमतीमध्ये वाहतूक, स्मारकाचे प्रवेश तिकीट आणि मार्गदर्शक शुल्क समाविष्ट आहे.



अमरसिंह गेटच्या बाहेर तिकीट काउंटर आहे. येथून ऑनलाइन तिकिटही खरेदी करता येईल. ऑगस्ट 2018 मध्ये तिकिटांच्या किमती वाढल्या आहेत आणि कॅशलेस पेमेंटवर सूट देण्यात आली आहे. भारतीयांसाठी रोख तिकीट आता 50 रुपये किंवा 35 रुपये कॅशलेस आहे. परदेशी 650 रुपये रोख किंवा 550 रुपये कॅशलेस देतात. 15 वर्षाखालील मुलांना मोफत प्रवेश आहे. किल्ल्याच्या प्रवेशद्वाराच्या आतील बूथमधून विविध भाषांमधील ऑडिओ मार्गदर्शक भाड्याने घेतले जाऊ शकतात.




लक्षात घ्या की काही वस्तू किल्ल्यात नेता येत नाहीत. यामध्ये हेडफोन, सेल फोन चार्जर, इलेक्ट्रॉनिक वस्तू, चाकू, अन्न, दारू आणि तंबाखूजन्य पदार्थांचा समावेश आहे. जर तुम्हाला खरोखरच आग्रा किल्ल्याच्या इतिहासात जायचे असेल तर दररोज संध्याकाळी तिथून सूर्यास्त होतो आणि त्यानंतर इंग्रजीमध्ये साउंड एंड लाइट शो होतो. तिकीट जागेवरच खरेदी करता येणार असून विदेशींसाठी 200 रुपये आणि भारतीयांसाठी 70 रुपये शुल्क ठेवण्यात आले आहे. हिंदी शो संध्याकाळी 7 वाजता आणि इंग्रजी शो रात्री 8 वाजता सुरू होतो.









7. आग्रा किल्ल्याला भेट देण्यासाठी सर्वोत्तम वेळ – Best Time To Visit Agra Fort In Marathi




आग्रा किल्ल्याला भेट देण्यासाठी नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी हा सर्वोत्तम हंगाम आहे. आग्रा येथील पर्यटनाचाही हा सर्वोच्च हंगाम आहे. आग्रा किल्ल्याला भेट देण्यासाठी सर्वोत्तम वेळ म्हणजे सकाळ आणि संध्याकाळ आहे. हिवाळ्यात हवामान एकूणच आल्हाददायक असते आणि उन्हाळा आणि पावसाळ्यात उष्ण व दमट असते.










8. आग्रा किल्ल्याला भेट देण्यासाठी टिप्स - Travel Tips For Agra Fort In Marathi



  • आग्रा किल्ल्यावर जाण्यासाठी तुमचे ओळखपत्र सोबत ठेवा.
  • खाद्यपदार्थ, दारू, तंबाखू, हेडफोन, चाकू, वायर, मोबाईल चार्जर, इलेक्ट्रॉनिक वस्तू (कॅमेरा वगळता) नेण्यास मनाई आहे.
  • किल्ल्यात मोबाईल नेत असाल तर ते आतमध्ये बंद करावेत.
  • पर्यटकांनी किल्ल्याच्या आत आवाज करणे टाळावे.
  • स्मारकामध्ये मोठ्या पिशव्या आणि पुस्तके घेऊन जाणे टाळा, कारण यामुळे तुमच्या सुरक्षा तपासणीचा वेळ वाढू शकतो.
  • स्मारकाच्या भिंती आणि पृष्ठभागांना स्पर्श करणे आणि स्क्रॅच करणे टाळा कारण ही वारसा स्थळे आहेत आणि याची विशेष काळजी घेणे आवश्यक आहे.









9. आग्रा किल्ल्याबद्दल मनोरंजक तथ्ये - Interesting Facts About Agra Fort In Marathi




  • आग्रा किल्ला मुळात लष्करी संरक्षण म्हणून बांधला गेला होता.
  • इतिहासानुसार, किल्ल्याचे रूपांतर तटबंदीच्या राजवाड्यात झाले.
  • इतिहासानुसार ताजमहाल बनवणाऱ्या शाहजहानला त्यांच्या स्वतःच्या मुलाच्या आठ वर्षे कैदेत ठेवण्यात आले होते. ज्या खोलीत त्यांना कैद करण्यात आले होते ती खोली पांढर्‍या संगमरवरी बनवलेली बाल्कनी असलेली एक भव्य खोली होती. इथून ते आपल्या पत्नीसाठी बांधलेली भव्य समाधी, ताजमहाल पाहू शकले.
  • हा किल्ला 8 वर्षात 1,444,000 कारागिरांनी बांधला होता. 1573 मध्ये किल्ला पूर्ण झाला.
  • शेरलॉक होम्सच्या कथांच्या पानांवरही आग्रा किल्ला दिसतो. "द साइन ऑफ द फोर" या भागात तुम्ही आग्रा किल्ल्याबद्दल वाचू शकता.
  • इंग्रजांनी त्यांच्या लष्करी मोहिमेसाठी या किल्ल्याचा वापर केला होता. खरं तर, या कॅननच्या विरुद्ध बाजूस, आपल्याला ब्रिटीश जनरलची कबर देखील सापडेल.
  • नगीना मशीद ही शाहजहानने आग्रा किल्ल्यात बांधलेली एक छोटी मशीद आहे. तो पूर्णपणे किल्ल्यातील महिलांसाठी बांधण्यात आला होता.










10. आग्रा किल्ल्यावर कसे पोहोचायचे – How To Reach Agra Fort In Marathi





10.1 फ्लाइटने आग्रा किल्ल्यावर कसे पोहोचायचे – How To Reach Agra Fort By Flight In Marathi




आग्राचे पंडित दीनदयाल उपाध्याय विमानतळ दिल्ली, मुंबई, चेन्नई आणि कोलकाता या भारतातील सर्व प्रमुख शहरांशी चांगले जोडलेले आहे. त्यामुळे तुम्ही कोणत्याही विमानाने थेट आग्रा येथे येऊ शकता. विमानतळ ते आग्रा किल्ल्यापर्यंत कॅबची सुविधाही उपलब्ध आहे.










10.2 ट्रेनने आग्रा किल्ल्यावर कसे पोहोचायचे - How To Reach Agra Fort By Train In Marathi




भारतातील विविध शहरांमधून आग्रा पर्यंत धावणाऱ्या एक्स्प्रेस गाड्यांची चांगली वारंवारता आहे. आग्रा रेल्वे स्थानकापासून आग्रा किल्ल्यापर्यंत सतत ऑटो आणि कॅब सेवा आहेत.








10.3 रस्त्याने आग्रा किल्ल्यावर कसे पोहोचायचे - How To Reach Agra Fort By Road In Marathi




दिल्ली आणि वाराणसी (NH 2), जयपूर (NH 11) आणि ग्वाल्हेर (NH 3) या राष्ट्रीय महामार्गांद्वारे आग्रा प्रमुख शहरांशी जोडलेले आहे.









11. आग्रा किल्ल्याचे महत्त्व काय आहे - What Is The Importance Of Agra Fort In Marathi




त्यांच्या मध्यवर्ती स्थानाचे महत्त्व ओळखून अकबराने ती आपली राजधानी केली आणि १५५८ मध्ये आग्रा येथे पोहोचले. त्यांचा इतिहासकार अबुल फझल याने नोंदवलेला तो विटांचा किल्ला 'बादलगड' म्हणून ओळखला जातो. ते उध्वस्त अवस्थेत होते आणि अकबराने राजस्थानच्या बरौली प्रदेशातील ढोलपूर जिल्ह्यातून लाल वाळूच्या दगडापासून ते बांधले.








12. आग्रा किल्ला शुक्रवारी बंद आहे -  Is Agra Fort Closed On Friday In Marathi




आग्रा किल्ला शुक्रवारी पर्यटकांसाठी बंद असतो. या दिवशी तुम्ही आग्राच्या इतर स्मारकांना भेट देऊ शकता.








13. आग्रा किल्ला आणि लाल किल्ला एकच आहे का? - Is Agra Fort And Red Fort The Same In Marathi




दिल्लीतील लाल किल्ला हा आग्रा किल्ल्यासारखाच आहे, दोन्ही मुघल वास्तुकला, रचना, नामकरण इत्यादि एकाच प्रकारचा आहे, जरी आग्रा किल्ला अधिक जतन केलेला आहे, अधिक प्रवेशजोगी आहे. आग्रा किल्ला हे शहराचे एक महत्त्वाची खूण आहे. आग्रा, भारत येथे एक किल्ला आहे. आग्रा किल्ला हे युनेस्कोचे जागतिक वारसा स्थळ आहे. हे ताजमहालच्या वायव्येस सुमारे 2.5 किमी अंतरावर आहे. तटबंदीचे शहर असे या किल्ल्याचे वर्णन करता येईल.










आगरा किल्ला संपुर्ण माहीती मराठी | आग्रा किल्ला | Agra Fort information in Marathi

 अहमदनगर किल्ला संपुर्ण माहीती मराठी | Ahmednagar Fort Information in Marathi








अहमदनगर किल्ला संपुर्ण माहीती मराठी | Ahmednagar Fort Information in Marathi





अहमदनगर किल्ला हा संपूर्ण महाराष्ट्र राज्यातील सर्वात सुरेख डिझाइन केलेला किल्ला आहे आणि तो भिंगर नदीच्या काठावर आणि महाराष्ट्रातील अहमदनगर जवळ वसलेला आहे. हा किल्ला हुसेन निजाम शाहच्या आश्रयाखाली बांधला गेला. अहमदनगर किल्ला चारही बाजूंनी छावण्यांनी वेढलेला आहे आणि अहमदनगर शहराच्या पूर्व भागात वसलेला आहे.



अहमदनगर हे सल्तनतचे मुख्यालय होते. 1803 मध्ये दुसऱ्या इंग्रज-मराठा युद्धात किल्ल्यावर इंग्रजांनी हल्ला केला होता. ब्रिटीश राजवटीत याचा वापर तुरुंग म्हणून केला जात होता. आज हा किल्ला या भागातील लोकप्रिय आकर्षणांपैकी एक आहे. हा किल्ला सध्या भारतीय लष्कराच्या आर्मर्ड कॉर्प्सच्या ताब्यात आहे.









अहमदनगर किल्ल्याचा इतिहास | History Of Ahmednagar Fort




1803 मध्ये, अहमदनगर किल्ल्याला चोवीस मिनार, एक मोठा दरवाजा आणि तीन लहान बंदरांसह गोलाकार करण्यात आला. त्यात हिमनद्या होत्या, रस्ते झाकलेले नव्हते; दोन्ही बाजूंनी कोरलेला दगड, सुमारे 18 फूट रुंद, सुमारे 9 फूट खोल, दुपट्टेच्या डोक्याच्या वर फक्त 6 किंवा 7 फूट पोहोचतो.



१५व्या शतकाच्या शेवटी, १४८६ मध्ये तत्कालीन बहमनी राज्याचे पाच भाग झाले. त्यातून वेगळे झालेला निजामशाह मलिक अहमदशहा बहरीचा मे महिन्यात मृत्यू झाला. 1490 मध्ये, सिनाई नदीच्या काठावरील भिंगर या पूर्वीच्या शहराजवळ एक नवीन शहर बांधले गेले. या शहराला अहमदनगर हे नाव देण्यात आले. आई.एस. 1494 मध्ये शहराची रचना पूर्ण झाली आणि अहमदनगर ही निजामशहाची राजधानी बनली. त्यावेळी या शहराची तुलना काहिरा आणि बगदाद या समृद्ध शहरांशी केली जात असे.



अहमद शाह, बुरहान शाह, सुलताना चांदबीबी यांची कारकीर्द निजामशाहीत होती. 1636 पर्यंत चालला. मुघल सम्राट शाहजहानने १६३६ मध्ये अहमदनगर ताब्यात घेतले. आई.एस. १७५९ मध्ये पेशव्यांनी अहमदनगर ताब्यात घेतले. 1803 मध्ये इंग्रजांनी अहमदनगर जिंकले.




अहमदनगरजवळील हा भुईकोट किल्ला हुसेन निजामशाहने १५५३ साली बांधला होता. 1600 च्या जुलैमध्ये चांदबीबी किल्ल्याच्या लढाईत लढली गेली. पण मुघलांनी ते जिंकले. बर्फ. पेशव्यांनी १७५९ मध्ये ते मुघलांकडून विकत घेतले. आई.एस. १७९७ मध्ये पेशव्यांनी ते शिंदे घराण्याच्या ताब्यात दिले. 12 ऑगस्ट 1803 मध्ये जनरल वेलस्लीने इंग्रजी सत्तेसाठी ते जिंकले.



आदिलशाही, कुतुबशाही, हैदराबाद निजामशाही विरुद्ध बहमनी सैन्याच्या आक्रमणात अडथळा आणण्यासाठी अहमद निजाम शाह जबाबदार होता. त्यांच्या अकल्पनीय साहसात बहमनी सैन्याने धूळ चारली, गर्भगिरी पर्वतरांगेतील हा निसर्गरम्य परिसर.



तेव्हापासून भुईकोट किल्ल्याचे सामरिक महत्त्व आजतागायत कायम आहे. 1 मैल 80 यार्ड्सच्या अंतराने वेढलेला हा किल्ला आशिया खंडातील एक किल्ला आहे, ज्याच्या चहुबाजूंनी खोल खाई आहे आणि हा महामार्ग मातीच्या उंच टेकड्यांवर बांधलेला आहे, जो शत्रूला सहजासहजी पोहोचू शकत नाही. बुरुजांवर टेकड्या उभ्या करणे अशक्य असल्याने किल्ल्याचा वेध वाढला आहे. तेथे 22 बुर्ज आहेत जे गोलाकार आहेत. अहमद निजामशहानने बुरुजांना नावे देऊन आपल्या कार्यकर्त्यांचा, सरदाराचा, सेनापतींचा सन्मान केल्याचे दिसते. किल्ल्याच्या आतील भागात सहा राजवाडे होते. 'सोनमहाल', 'मुल्क आबाद', 'गगन महल', 'मीना महल', 'बगदाद महल' अशी त्यांची नावे आहेत.



इमारतीच्या मधोमध मदरसा होता. या मदरशात फक्त राजघराण्यातील मुलांचेच शिक्षण होत असे. 'दीखशाद' आणि 'हबशिखा' या अशा इतर वास्तू आवश्यकतेनुसार बांधल्या गेल्या. किल्ल्याच्या तटबंदीने वेढलेले छोटेसे गाव होते. पाणीपुरवठा सुरळीत करण्यासाठी चार मोठ्या विहिरी खोदण्यात आल्या आहेत. तिची नावे 'गंगा', 'यमुना', 'फिशबाई', 'शंकरबाई' होती. आता या विहिरी आणि वाड्या अस्तित्वात नाहीत. 'कोटबाग निजाम' आणि आसपासच्या इतर पर्यटन स्थळांच्या बांधकामामुळे येथे शहराची निर्मिती झाली.



त्या काळात या शहराची तुलना बगदाद आणि कैरोसारख्या (काहिरा) सुंदर शहरांशी केली जात असे. निजामशाही, मुघलाई, पेशवाई, इंग्रज आणि अशा अनेक जातींचे अनुभव या किल्ल्यावर आले आहेत. किल्ल्याच्या कारकिर्दीत जसा बदल झाला तसाच या किल्ल्याच्या बांधकामातही बदल झाला. या किल्ल्यात निजामांचे वास्तव्य होते. मुघलांनी किल्ल्याचा मोक्याचा वापर केला. ब्रिटिशांनी या किल्ल्याचा वापर तुरुंग आणि दारूगोळा निर्मिती केंद्र म्हणून केला.




कोटबाग निजामाने इतिहासातील अनेक कडू-गोड आठवणी संग्रहित केल्या आहेत. किल्ल्यापासून, मुस्लिम समाजातील तत्कालीन परदेशी लोकांनी सामूहिक नरसंहार अनुभवला. त्यामुळे येथे अनेक कालीनवाले कालीन येथे सुरू झाले. अनेकदा भाऊ-बहिणीचे नाटक व्हायचे. धाडसी प्रसंग या किल्ल्यावर अनेकदा अनुभवायला मिळतात.



किल्ल्याला अनेकवेळा वेढा घातला गेला. शिल यांनी 'सुलताना चांद'चा दर्जा अनुभवला आहे, तर स्टोन क्रशरने 'चांद'ची भीषण हत्या पाहिली आहे. मुघलांनी किल्ल्याला वेढा घालण्यासाठी संपूर्ण शोधमोहिमेचा शोध घेतला असता पेशव्यांनी गोळ्या न घालता किल्ला ताब्यात घेतला आणि किल्ला ताब्यात घेतला. गडासाठी अनेकांनी प्राण गमावले.



हिंदवी स्वराज्याचे संस्थापक छत्रपती शिवाजी महाराज यांना याच किल्ल्यावरून प्रेरणा मिळाली. त्यांना या किल्ल्याचे सामरिक महत्त्व माहीत होते. आपल्या पूर्वजांचे कार्यक्षेत्र असल्याने हा किल्ला आपल्या ताब्यात असावा असे शिवाजी महाराजांना नेहमी वाटत असे. महाराजांच्या सैन्याने हा प्रांत तीन वेळा ताब्यात घेतला. यावरून येथील सबटाईलची कल्पना येते. मुघल सेनापती मुफत खानने सर्व मालमत्ता किल्ल्यावर आणली आणि सैन्याच्या हाती फारसे काही लागले नाही. किल्ला जिंकण्याची शिवाजी महाराजांची ही इच्छा अपूर्ण होती.



सुलताना चांदच्या हत्येनंतर 1600 मध्ये पहिल्यांदा मुघलांनी हा किल्ला ताब्यात घेतला. यामागे मुघल नेते सरदार कवीजंग यांच्याशी वैयक्तिक धावाधाव करून पेशवे राजवटीत कोणताही रक्तपात न करता मुस्लिम सत्ता दाखवून छत्रपती शिवाजी महाराजांचे स्वप्न पूर्ण केले. पुढे इंग्रजांनी हा किल्ला पेशव्यांच्या ताब्यातून घेतला. किल्ल्यात सामील होण्यापूर्वी ब्रिटिश सैन्याचा जनरल आर्थर वेलस्ली अंधारकोठडीजवळ चिंचेच्या झाडाखाली बसला होता. त्यांच्या स्मरणार्थ या ठिकाणी चार मोर्टार (तोफ) ठेवण्यात आल्या आहेत.






1767 मध्ये 'सदाशिवभाऊ' (बनावट), पेशव्याचे प्रमुख 'सखाराम हरी गुप्ते' यांना 1776 मध्ये कैद करण्यात आले. राघोबादादा अधिकारी 'चिंतो विठ्ठल रायरीकर', 'नाना फडणवीस', 'मोरोबा दादाचा तुरुंग', शिंदेंचा दिवाण 'बाबोबा तात्या', 'सदाशिव मल्हार' आणि 'भागीरथीबाई शिंदे' या किल्ल्यात होते. दुसऱ्या महायुद्धात ब्रिटिशांनी याच किल्ल्यात जर्मन कैदी ठेवले होते.



1942 मध्ये ब्रिटीश राजवटीविरुद्ध 'चले जाव' चळवळ हद्दपार केल्यानंतर या चळवळीचे नेते 'पंडित जवाहरलाल नेहरू', 'मौलाना अबुल कलाम आझाद', 'वल्लभ पंत', 'आचार्य नरेंद्र देव', 'सरदार वल्लभभाई पटेल', 'पंडित हरिकृष्ण मेहताब', 'आचार्य कृपलानी', 'डॉ. सय्यद मेहबूब', 'डॉ. पट्टाभी सीतारामय्या', 'अरुणा फापाली', 'डॉ. पी.सी.भोज, आचार्य शंकरराव देव आदी नेते अडकून पडले होते. कैदेत असताना पंडित नेहरूंनी 'डिस्कव्हरी ऑफ इंडिया' हे पुस्तक लिहिले. 'गुब्रे खातीर' हे पुस्तक 'अबुल कलाम आझाद' यांनी किल्ल्यात लिहिले होते. चौथे छत्रपती शिवाजी महाराज यांचा गूढ मृत्यूही किल्ल्यातच झाला.



इंग्रजांच्या काळात किल्ल्यात अनेक बदल झाले. किल्ल्याच्या पूर्वेला बांधलेला हा पूल ब्रिटिशांनी 1932 मध्ये बांधला होता. किल्ल्यात काडतूस उत्पादन प्रयोगशाळा स्थापन करण्यात आली. त्याला 'रॉकेटरूम' असे म्हणतात. 15 ऑगस्ट 1947 रोजी दिल्लीत भारतीय स्वातंत्र्याचे प्रतीक म्हणून ध्वज फडकवताना इंग्रजांचा 'युनियन जॅक' या किल्ल्यापर्यंतच मर्यादित राहिला. भारतीय स्वातंत्र्याचा सुवर्णमहोत्सवी सोहळा याच किल्ल्यात पार पडला.



भारताच्या स्वातंत्र्यानंतर या किल्ल्याचे महत्त्व वाढले तरी हा किल्ला लष्कराच्या ताब्यात असल्याने या किल्ल्याची निर्मिती सुरू झाली. तेव्हापासून पुरातत्व विभागाने या किल्ल्याकडे दुर्लक्ष केले आहे. घाणीत एक मोठं झाड होतं. इलाहीच्या वाड्याकडे जाणारा पूल कोसळला. किल्ल्यावरील मंदिरांच्या वाढीमुळे किल्ल्याच्या सुशोभीकरणासाठी महाराष्ट्र राज्य पर्यटन विकास आराखड्यात या किल्ल्याचा समावेश करण्यात आला आहे.





नवीन सुशोभीकरण योजनेंतर्गत किल्ल्याच्या आतील भागात संग्रहालय, ग्रंथालय, आर्ट गैलरी, पर्यटकांसाठी मूलभूत सुविधा, माहितीपुस्तक आदी सुविधा उपलब्ध करून देण्यात येणार आहेत. गडावरील किल्ल्याजवळील खंदकातही नियोजन सुरू करण्यात येणार असून, सायंकाळी लेझर शो करण्यात येणार आहे. 'साउंड कॅप्चा' योजनेच्या मदतीने किल्ल्यावर घडलेल्या ऐतिहासिक घटनांवर आधारित माहिती देण्यासाठी एनक्रिप्शन सुरू आहे.



स्वातंत्र्यलढ्यातील अनेक घटनांचा हा किल्ला साक्षीदार आहे. 'पंडित जवाहरलाल नेहरू', 'सरदार वल्लभभाई पटेल', 'पंडित गोविंद वल्लभ पंत', 'पंडित हरकृष्ण मेहताब', 'आचार्य जे.बी. कृपलानी', 'डॉ. सय्यद मेहसूद, 'डॉ. पट्टाभी सीतारामय्या', 'असफ अली', 'डॉ. .पीसी. घोष 10 ऑगस्ट 1942 ते 28 एप्रिल 1945 या कालावधीत इंग्रजांनी शंकरराव देव आणि आचार्य नरेंद्र देव या 12 राष्ट्रीय नेत्यांना अहमदनगरच्या भिक्कोट किल्ल्यावर थांबवले. स्थापनेच्या या काळात पंडित नेहरूंनी लिहिलेली पत्रे त्यांच्या हस्ताक्षरात जतन करून ठेवली होती. नेहरूजींचे सुंदर हस्ताक्षर, त्यांचे विचार, त्यांच्या हिंदी आणि हिंदी भाषेतील उत्कृष्ट कलाकृती पाहण्यासाठी हे वाचून अभिमान वाटतो.



या ‘चळवळी’च्या नेत्यांच्या खोल्यांमध्ये ठेवलेल्या खोल्यांना भेट दिल्यानंतर या नेत्यांची छायाचित्रे पाहिल्यानंतर त्यांच्यातील देशभक्ती जपल्याशिवाय राहवत नाही. किल्ल्यात पंडित नेहरूंनी एका खोलीत 'कॉफीटेबल बुक' ठेवले होते, ज्या खोलीत त्यांना ताब्यात घेतले होते. यामध्ये स्वातंत्र्याच्या अनेक घडामोडींचे तपशील आणि निकृष्ट छायाचित्रेही आहेत. या कॉफी-योग्य पुस्तकाच्या मुखपृष्ठावर 'नेहरूंचा सुगंध जो अजूनही कायम आहे' (नेहरूंच्या जीवन-सुगंध चमकत राहतात). असे असूनही स्वातंत्र्यलढ्याच्या काळात या खोलीत देशभक्तीचा सुगंध दरवळत होता.



अहमद निजाम शाहने 1490 मध्ये बांधलेला हा किल्ला स्थापत्यशास्त्राचा उत्कृष्ट नमुना आहे आणि जमिनीवर बांधलेला एकमेव किल्ला आहे. म्हणूनच या किल्ल्यासाठी आपण सर्वांनी गडावर जायला हवे.










अहमदनगर किल्ला पाहण्यासारखी ठिकाणे | Ahmednagar Fort




किल्ला भारतीय सैन्याच्या ताब्यात असला तरी प्रवेशद्वारावर सही करून प्रवेश दिला जातो. पण किल्ल्याच्या आत फोटोग्राफीला परवानगी नाही.



किल्ला पाहण्याचा उत्तम मार्ग म्हणजे किल्ल्याच्या तटबंदीवरून चालणे. मुख्य दरवाजाजवळ हजरत पीरबाग निजाम दर्गा आहे. किल्ल्याच्या प्रांगणात एक लीडर ब्लॉक होता. लीडरचा ब्लॉक U-आकाराचा होता आणि त्यात खोल्या होत्या. 10 ऑगस्ट 1942 पासून आतापर्यंत 12 स्वातंत्र्यसैनिकांना येथे कैद करण्यात आले आहे. पंडित नेहरूंना ज्या खोलीत कैद केले होते ती खोली शाबूत आहे. त्या काळात त्यांनी वापरलेले काही लेख आजही पाहायला मिळतात.









अहमदनगर किल्ला संपुर्ण माहीती मराठी | Ahmednagar Fort Information in Marathi

 ग्वाल्हेर किल्ला संपुर्ण माहिती मराठी | Gwalior Fort Information in Marathi







ग्वाल्हेर किल्ला संपुर्ण माहिती मराठी | Gwalior Fort Information in Marathi






ग्वाल्हेर किल्ला हे भारतातील पाहण्यासाठी सर्वोत्तम ठिकाणांपैकी एक आहे. हा किल्ला मध्य भारतातील सर्वात जुन्या ठिकाणांपैकी एक आहे. ग्वाल्हेर किल्ला मध्य प्रदेश राज्यातील ग्वाल्हेर शहरातील एका टेकडीवर वसलेला आहे, ज्याला "ग्वाल्हेर किल्ला" असेही म्हणतात. या किल्ल्याची उंची 35 मीटर आहे. हा किल्ला 10 व्या शतकापासून अस्तित्वात आहे. परंतु या किल्ल्याच्या संकुलात सापडलेल्या शिलालेख आणि वास्तूंवरून असे दिसून येते की हा किल्ला सहाव्या शतकाच्या पूर्वार्धात अस्तित्वात आला असावा. या किल्ल्याच्या इतिहासानुसार या किल्ल्यावर वेगवेगळ्या राज्यकर्त्यांचे नियंत्रण आहे. तुम्ही ग्वाल्हेरला भेट द्यायला आला असाल, तर तुम्ही येथे असलेल्या ग्वाल्हेर किल्ल्याला अवश्य भेट द्या.







Table of contents - Gwalior Fort 



  • ग्वालियरचा किल्ला का प्रसिद्ध आहे - Gwalior Fort Is Famous For In Marathi
  • ग्वालियर फोर्टचा इतिहास - Gwalior Fort History In Marathi
  • ग्वालियरचा किल्ला कोणी बांधले - Who Built Gwalior Fort In Marathi
  • ग्वालियर किल्ल्याला भेट देण्यासाठी विशेष जागा - Best Places To Visit In Gwalior Kila In Marathi
  • सिद्धाचल जैन मंदिराच्या लेणी - Siddhachal Jain Temple Caves Gwalior Madhya Pradesh
  • उर्वशी मंदिर - Urvashi Temple Gwalior In Marathi
  • गोपाचल पर्वत ग्वालियर - Gopachal Parvat History In Marathi
  • तिली मंदिर ग्वाल्हेर फोर्ट - Teli Ka Mandir Gwalior History In Marathi
  • गरुड स्तंभ ग्वाल्हेर - Garuda Monument Gwalior Fort In Marathi
  • सहास्त्राबाहू (सासू) मंदिर - Sahastrabahu (Sas-Bahu) Temple Gwalior Fort In Marathi
  • दाता बंदी छोड गुरुद्वारा ग्वाल्हेर - Gurudwara Data Bandi Chhod Gwalior History In Marathi
  • मान मंदिर महाल ग्वालियर - Man Mandir Palace Gwalior Fort In Marathi
  • जोहर कुंड ग्वालियर - Jauhar Kund Gwalior Fort In Marathi
  • हत्ती पोल गेट किंवा हत्ती पौर - Hathi Pol Gwalior Kila In Marathi
  • कर्ना महल ग्वालियर - Karan Mahal Gwalior Madhya Pradesh In Marathi
  • विक्रम महाल - Vikram Mahal Gwalior In Marathi
  • भिमसिंग राणा चे छत्र - Chhatri Of Bhim Singh Rana Gwalior Fort In Marathi
  • ग्वाल्हेर फोर्टला भेट देण्यासाठी सर्वोत्तम वेळ - Best Time To Visit Gwalior Fort In Marathi
  • ग्वाल्हेर फोर्ट- स्टॉप टू स्टॉप- Hotels In Gwalior In Marathi
  • ग्वालियर किल्ल्यावर जाण्याचे मार्ग - How To Reach Gwalior Fort In Marathi
  • विमानाने ग्वालियर किल्ल्यापर्यंत कसे पोहोचायचे - How To Reach Gwalior Fort By Airplane In Marathi
  • ट्रेनद्वारे ग्वालियर किल्ल्यापर्यंत कसे पोहोचायचे - How Can I Go To Gwalior By Train In Marathi
  • रस्त्याने ग्वालियर किल्ल्यापर्यंत कसे पोहोचायचे - How To Reach Gwalior Fort By Road In Marathi









1. ग्वाल्हेर किल्ला का प्रसिद्ध आहे - Gwalior Fort Is Famous For In Marathi




ग्वाल्हेर किल्ल्याला भारताचा "जिब्राल्टर" देखील म्हणतात. ग्वाल्हेर किल्ला हा भारतातील सर्वात मोठा आणि महत्त्वाचा किल्ला आहे. हा किल्ला अतिशय बचावात्मक पद्धतीने बांधला गेला आहे, या किल्ल्याचे दोन मुख्य राजवाडे आहेत, एक गुजरी महाल आणि दुसरा मान मंदिर. हे दोन्ही मानसिंग तोमर (1486-1516 CE) मध्ये बांधले गेले. गुजरी महाल राणी मृगनयनी साठी बांधला गेला. जगातील दुसरा सर्वात जुना "शून्य" रेकॉर्ड या मंदिरात सापडला आहे. जो या गडाच्या माथ्यावर आढळतो. त्याचे शिलालेख सुमारे 1500 वर्षे जुने आहेत.








2. ग्वाल्हेर किल्ल्याचा इतिहास- Gwalior Fort History In Marathi





ग्वाल्हेर किल्ला किंवा फोर्ट हा भारताच्या मध्य प्रदेश राज्यातील ग्वाल्हेर जिल्ह्यातील एका पर्वतावर स्थित आहे, हा किल्ला भारतातील सर्वात मोठा किल्ला मानला जातो, या ठिकाणाचे महत्त्व अमर करण्यासाठी भारतीय टपाल सेवेने एक टपाल तिकीट जारी केले होते. ग्वाल्हेरमध्ये सांस्कृतिक वारसा आणि साम्राज्यवादाची प्रचंड विविधता आहे. कारण हा किल्ला खूप जुना आहे आणि हा किल्ला 8 व्या शतकात बांधला गेला होता आणि तेव्हापासून मुघल आणि इंग्रजांसह अनेक राजांनी या ठिकाणी राज्य केले आणि त्यांनी येथे अनेक ठिकाणे बांधली. या किल्ल्याबद्दल असे म्हटले जाते की मुघल सम्राट बाबरने येथे सांगितले होते की हा हिंद किल्ल्यांच्या गळ्यातील मोत्यासारखा आहे.


किल्ल्याचा इतिहास दोन भागात विभागलेला आहे ज्यात एक भाग मान मंदिर पॅलेस आणि दुसरा गुर्जरी महाल आहे.








3. ग्वाल्हेर किल्ला कोणी बांधला - Who Built Gwalior Fort In Marathi 




या किल्ल्याचा पहिला भाग तोमरच्या सुरुवातीच्या काळात बांधला गेला आणि गुर्जरी महाल नावाचा दुसरा भाग राजा मानसिंग तोमरने १५ व्या शतकात त्याची प्रिय राणी मृगनयनी हिच्यासाठी बांधला. आता ते एक संग्रहालय आणि राजवाडा आहे. एका संशोधनात असे सांगण्यात आले आहे की 727 मध्ये बांधलेल्या किल्ल्याबद्दल असे म्हटले गेले होते की या किल्ल्याचा इतिहास ग्वाल्हेरच्या पूर्वीच्या राज्याशी संबंधित आहे आणि त्यावर अनेक राजपूत राजांनी राज्य केले होते.



येथे भगवान विष्णूला समर्पित चतुर्भुज मंदिर आहे. हे मंदिर 875 मध्ये बांधले गेले. हे मंदिर तेलीच्या मंदिराशी संबंधित आहे. प्राप्त दस्तऐवजानुसार, 15 व्या शतकापूर्वी ग्वाल्हेरवर कचवाह, पाल घराणे, प्रतिहार शासक, तुर्क शासक, तोमर शासक यांसारख्या राजवंशांचे राज्य होते.



हा किल्ला इब्राहिम लोधी याने 1519 मध्ये लोधी घराण्याकडून जिंकला होता, त्यानंतर त्याच्या मृत्यूनंतर मुघल सम्राटाने किल्ल्याचा ताबा घेतला, परंतु त्यानंतर शेरशाह सूरीने मुघल बादशहाचा मुलगा हुमायून याचा पराभव करून किल्ला ताब्यात घेतला आणि नंतर हा किल्ला सुरी राजघराण्याचा यांच्या काळात आला. 




1540 मध्ये त्यांचा मुलगा इस्लाम शाह याने आपली राजधानी दिल्लीहून ग्वाल्हेरला हलवली, कारण पश्चिमेकडून सतत होणाऱ्या हल्ल्यांपासून वाचण्यासाठी ते सुरक्षित ठिकाण होते. 1553 मध्ये इस्लाम शाहचा मृत्यू झाला तेव्हा त्याचा अधिकारी आदिल शाह सूरी याने हिंदू योद्धा हेमचंद्र विक्रमादित्य यांना राज्याचे पंतप्रधान म्हणून नियुक्त केले. नंतर हेमचंद्र विक्रमादित्यने आदिल शाह राजवटीवर हल्ला केला आणि 22 वेळा त्यांचा पराभव केला. 1556 मध्ये आग्रा आणि दिल्ली येथे अकबराच्या सैन्याचा पराभव केल्यानंतर, त्यांनी विक्रमादित्य राजा म्हणून उत्तर भारतात 'हिंदू राज' स्थापन केला आणि 07 ऑक्टोबर 1556 रोजी नवी दिल्लीतील पुराण किला येथे राज्याभिषेक झाला.









4. ग्वाल्हेर किल्ल्यात भेट देण्यासाठी खास ठिकाणे - Best Places To Visit In Gwalior Kila In Marathi 




तुम्हाला एखाद्या छान ठिकाणी भेट द्यायची असेल आणि तुम्हाला इतिहास जाणून घेण्यात रस असेल, तर तुमच्यासाठी ग्वाल्हेरपेक्षा चांगला दुसरा कोणी नाही. ग्वाल्हेरचा किल्ला संपूर्ण भारतात मोत्यासारखा आहे. येथील किल्ल्याची रचना येथे येणाऱ्या पर्यटकांना आकर्षित करते. येथे आम्ही ग्वाल्हेर किल्ल्यातील त्या ठिकाणांची माहिती देत ​​आहोत, जिथे तुम्ही एकदा अवश्य भेट द्या.








5. सिद्धाचल जैन मंदिर लेणी – Siddhachal Jain Temple Caves Gwalior Madhya Pradesh




सिद्धाचल जैन मंदिराच्या लेण्या 7व्या ते 15व्या शतकात बांधल्या गेल्या. ग्वाल्हेर किल्ल्यात अकरा जैन मंदिरे आहेत जी जैन तीर्थंकरांना समर्पित आहेत. त्याच्या दक्षिणेला तीर्थंकरांची कोरीवकाम असलेली २१ दगडी मंदिरे आहेत. या मंदिरांमध्ये सर्वात उंच मूर्ती, जैन धर्माचे पहिले तीर्थंकर, ऋषभनाथ किंवा आदिनाथ यांची प्रतिमा आहे, हे मंदिर 58 फूट 4 इंच (17.78 मीटर) उंच आहे.








6. उर्वशी मंदिर – Urvashi Temple Gwalior In Marathi




उर्वशी किल्ल्यात एक मंदिर आहे ज्यामध्ये तीर्थंकरांच्या अनेक मुर्ती वेगवेगळ्या आसनात बसलेल्या आहेत. पद्मासन आसनात जैन तीर्थंकरांच्या २४ मूर्ती आहेत. 40 पुतळ्यांचा आणखी एक गट कैयोट्सार्गाच्या स्थितीत विराजमान आहे. भिंतींवर कोरलेल्या शिल्पांची संख्या 840 आहे. उर्वशी मंदिराची सर्वात मोठी मूर्ती उर्वशी गेटच्या बाहेर आहे जी 58 फूट 4 इंच उंच आहे आणि त्याशिवाय पत्थर-की बाओरी (दगडाच्या टाकी) मध्ये पद्मासनमध्ये 35 फूट उंच मूर्ती आहे.








7. गोपाचल पर्वत ग्वाल्हेर – Gopachal Parvat History In Marathi




ग्वाल्हेरचा प्रसिद्ध किल्लाही याच डोंगरावर आहे. गोपाचल पर्वतावर सुमारे 1500 मूर्ती असून त्यामध्ये 6 इंच ते 57 फूट उंचीपर्यंतच्या मूर्ती आहेत. या सर्व मूर्ती डोंगरातील खडक कापून तयार करण्यात आल्या असून, या सर्व मूर्ती दिसायला अतिशय कलात्मक आहेत. यातील बहुतेक मूर्ती तोमर घराण्यातील राजा डुंगर सिंग आणि कीर्ती सिंग (१३४१-१४७९) यांच्या काळात बांधल्या गेल्या होत्या. येथे पद्मासन आसनातील भगवान पार्श्वनाथांची अतिशय सुंदर आणि चमत्कारिक मूर्ती आहे, ज्याची उंची 42 फूट आणि रुंदी 30 फूट आहे.



असे म्हटले जाते की, 1527 मध्ये किल्ला ताब्यात घेतल्यानंतर मुघल सम्राट बाबरने आपल्या सैनिकांना मूर्ती तोडण्याचे आदेश दिले, परंतु त्याच्या सैनिकांनी अंगठा मारताच एक चमत्कार घडला ज्यामुळे आक्रमकांना पळून जाण्यास भाग पाडले. मुघल काळात मोडलेल्या मूर्तींचे तुकडे येथे आणि किल्ल्यात पसरलेले आहेत.









8. तेली का मंदिर ग्वाल्हेर किल्ला – Teli Ka Mandir Gwalior History In Marathi




तेली का मंदिर प्रतिहार सम्राट मिहिर भोज यांनी बांधले होते. हे तेली का मंदिर एक हिंदू मंदिर आहे. हे मंदिर विष्णू, शिव आणि मातृका यांना समर्पित आहे. हे मंदिर प्रतिहार सम्राट मिहिर भोज यांनी बांधले होते. हा किल्ल्याचा सर्वात जुना भाग आहे, त्यात दक्षिण आणि उत्तर भारतीय स्थापत्य शैलीचे मिश्रण आहे. त्याच्या आयताकृती संरचनेत खांब नसलेले मंडप आणि वरच्या बाजूला दक्षिण भारतीय बॅरल-वॉल्ट छत असलेले खांब आहेत. यात उत्तर भारतीय शैलीतील दगडी मिनार आहे, या बुरुजाची उंची 25 मीटर (82 फूट) आहे. या मंदिराच्या बाहेरील भिंतीमध्ये मूर्ती ठेवण्यात आल्या होत्या. तेलीच्या मंदिराला तेलाच्या माणसाचे मंदिर असेही म्हणतात. हे मंदिर पूर्वी भगवान बिष्णूचे मंदिर होते जे नंतर भगवान शिवाचे मंदिर बनले. या मंदिराच्या आत देवी, नाग, प्रेमीयुगुल आणि मानव यांच्या मूर्ती आहेत. हे मंदिर पूर्वी विष्णूचे मंदिर होते परंतु मुस्लिम आक्रमणात ते नष्ट झाले. नंतर ते शिवमंदिर म्हणून पुन्हा बांधण्यात आले.









9. गरुड स्तंभ ग्वाल्हेर – Garuda Monument Gwalior Fort In Marathi




गरुड स्मारक, तेली का मंदिर जवळच आहे. भगवान विष्णूला समर्पित हे स्मारक किल्ल्यातील सर्वात उंच आहे. या खांबावर मुस्लिम आणि भारतीय दोन्ही वास्तुकलेचे मिश्रण आहे. तेली हा शब्द ताली या हिंदू शब्दापासून आला आहे. ही एक घंटा आहे जी पूजेच्या वेळी वापरली जाते.








10. सहस्त्रबाहू (सास-बाहू) मंदिर ग्वाल्हेर किल्ला - Sahastrabahu (Sas-Bahu) Temple Gwalior Fort In Marathi




मान मंदिराची कलात्मकता आणि कथा येथे येणाऱ्या पर्यटकांना आकर्षित करते. मान मंदिर पॅलेस तोमर घराण्याचे राजा महाराजा मानसिंग यांनी 15 व्या शतकात त्यांची प्रिय राणी मृगनयनी हिच्यासाठी बांधले होते. यानंतर दिल्ली सल्तनत, राजपूत, मुघल, मराठा, ब्रिटीश आणि सिंधिया यांचा कालखंड गेला आहे. हे मंदिर एक छापील राजवाडा म्हणून ओळखले जाते कारण मान मंदिर पॅलेस शैलीकृत टाइल्स वापरून बनवले गेले आहे. फुले, पानांपासून बनवलेल्या मानव आणि प्राण्यांच्या चित्रांमुळे या मंदिराला पेटंट हाऊस असेही म्हणतात. या महालाच्या आत गेल्यावर तुम्हाला इथे एक गोल तुरुंग दिसेल, जिथे औरंगजेबाने त्याचा भाऊ मुरादला मारले होते. या राजवाड्यात जौहर कुंड नावाचा तलावही आहे. राजपूतांच्या बायका इथे सती होत असत.








13. जौहर कुंड ग्वाल्हेर – Jauhar Kund Gwalior Fort In Marathi




मंदिराच्या आत जौहर कुंड मान महल आहे. या पूलबद्दल एक वेगळीच कहाणी समोर आली आहे, जी तुम्हाला याबद्दल अधिक जाणून घेण्यास भाग पाडेल, जौहर म्हणजे आत्महत्या. जौहर कुंड हे ते ठिकाण आहे जिथे इल्तुतमिशच्या आक्रमणात राजपूतांच्या पत्नींनी आगीत उडी मारून आपला जीव दिला होता. 1232 मध्ये ग्वाल्हेरच्या राजाचा पराभव झाला तेव्हा जौहर कुंडमध्ये मोठ्या संख्येने राण्यांनी आपले प्राण दिले.









14. हाथी पोल गेट किंवा हाथी पोर - Hathi Pol Gwalior Kila In Marathi





हाती पोळ गेट किल्ल्याच्या आग्नेय दिशेला आहे. हा दरवाजा राव रतन सिंह यांनी बांधला होता. हा दरवाजा मान मंदिर पॅलेसकडे जातो. हे सात गेट्सच्या मालिकेतील शेवटचे आहे. याला हाती पोल गेट असे नाव पडले आहे कारण त्यात दोन हत्ती तुतारी वाजवताना एक कमान बनवतात. हे गेट पाहण्यास अतिशय आकर्षक दिसते.








15. कर्ण महाल ग्वाल्हेर - Karan Mahal Gwalior Madhya Pradesh In Marathi




कर्ण महाल हे ग्वाल्हेर किल्ल्यातील अत्यंत महत्त्वाचे वास्तू आहे. तोमर घराण्याचा दुसरा राजा कीर्ती सिंह याने कर्ण महाल बांधला. राजा कीर्ती सिंह यांना कर्ण सिंह या नावानेही ओळखले जात होते, म्हणून या राजवाड्याला कर्ण महल असे नाव पडले.








16. विक्रम महल – Vikram Mahal Gwalior In Marathi




विक्रम महलला विक्रम मंदिर म्हणूनही ओळखले जाते कारण ते महाराजा मानसिंग यांचे ज्येष्ठ पुत्र विक्रमादित्य सिंह यांनी बांधले होते. विक्रमादित्य सिंह हे शिवभक्त होते. हे मंदिर मुघल काळात नष्ट झाले होते, परंतु त्यानंतर ते विक्रम महालासमोरील मोकळ्या जागेत पुन्हा स्थापन करण्यात आले आहे.








17. भीमसिंग राणाची छत्री - Chhatri Of Bhim Singh Rana Gwalior Fort In Marathi




ही छत्री गोहड राज्याचे शासक भीमसिंह राणा (१७०७-१७५६) यांचे स्मारक म्हणून घुमटाच्या स्वरूपात बांधण्यात आली होती. हे त्यांचे उत्तराधिकारी छत्रसिंग यांनी बांधले. 1740 मध्ये मुघल सतप अली खान यांनी शरणागती पत्करली तेव्हा भीम सिंगने ग्वाल्हेरचा किल्ला ताब्यात घेतला. यानंतर 1754 मध्ये भीमसिंगने किल्ल्यात स्मारक म्हणून भीमताल (एक तलाव) बांधला. यानंतर त्यांचे उत्तराधिकारी छत्रसिंह यांना भीमतालजवळ छत्रीचे स्मारक बांधले.








18. ग्वाल्हेर किल्ल्याला भेट देण्यासाठी सर्वोत्तम वेळ - Best Time To Visit Gwalior Fort In Marathi




जर तुम्हाला ग्वाल्हेर किल्ल्याला भेट द्यायची असेल तर तुम्ही कोणत्याही ऋतूत येथे येऊ शकता, कारण हा किल्ला वर्षभर पर्यटकांसाठी खुला असतो. ऋतूनुसार पाहिल्यास डिसेंबर ते फेब्रुवारी किंवा मार्चपर्यंत येथे येऊ शकता. या महिन्यांत थंडीचा हंगाम असतो. या हंगामात ग्वाल्हेर किल्ल्याला भेट देणे तुमच्यासाठी खूप संस्मरणीय ठरू शकते. एप्रिल-मे हा उन्हाळी हंगाम आहे ज्या दरम्यान तापमान 45 डिग्री सेल्सियस किंवा त्याहून अधिक वाढते. मध्य भारतातील पावसाळी हंगाम असल्याने जुलै ते ऑक्टोबर या काळात पाऊस पडतो. ऑक्टोबर ते मार्च या महिन्यांत या प्रदेशाला भेट देण्याचा सर्वोत्तम हंगाम असल्याने बहुतेक पर्यटक येथे येतात.









19. ग्वाल्हेर किल्ला राहण्याचे ठिकाण - Hotels In Gwalior In Marathi




पर्यटक ग्वाल्हेरमध्ये बजेट क्लास आणि लक्झरी हॉटेल्स शोधू शकतात. येथे राहण्यासाठी तुम्ही ऑनलाइन किंवा ऑफलाइन हॉटेल्स बुक करू शकता. इथे तुम्हाला 700 ते 3000 रुपयांपर्यंतची चांगली हॉटेल्स मिळतात.









20. ग्वाल्हेर किल्ल्यावर पोहोचण्याचे मार्ग – How To Reach Gwalior Fort In Marathi




ग्वाल्हेर किल्ला मध्य प्रदेशातील ग्वाल्हेर जिल्ह्यात आहे. येथे तुम्ही विमान, ट्रेन आणि बस या तिन्ही मार्गांनी पोहोचू शकता, ज्याची माहिती आम्ही तुम्हाला सांगणार आहोत.









21. विमानाने ग्वालियर किल्ल्यापर्यंत कसे पोहोचायचे - How To Reach Gwalior Fort By Airplane




ग्वाल्हेरमध्ये देखील विमानतळ आहे जे शहराच्या मध्यभागी फक्त 8 किलोमीटर अंतरावर आहे. येथून तुम्हाला अनेक स्थानिक टॅक्सी आणि बस मिळू शकतात. जर तुम्हाला विमानतळावर जायचे असेल तर तुम्ही टॅक्सी आणि बसच्या मदतीने पोहोचू शकता. ग्वाल्हेरहून तुम्हाला दिल्ली, आग्रा, इंदूर, भोपाळ, मुंबई, जयपूर आणि वाराणसीसाठी फ्लाइट मिळतील. दिल्ली आंतरराष्ट्रीय विमानतळ ग्वाल्हेरपासून ३२१ किमी अंतरावर आहे. ग्वाल्हेर किल्ल्याला भेट देण्यासाठी इतर देशांतून येणाऱ्या प्रवाशांसाठी हे सर्वोत्तम विमानतळ आहे.









22. ट्रेनने ग्वाल्हेर किल्ल्यावर कसे पोहोचायचे - How Can I Go To Gwalior By Train In Marathi




ग्वाल्हेर हे दिल्ली-चेन्नई आणि दिल्ली-मुंबई रेल्वे मार्गांचे प्रमुख रेल्वे जंक्शन आहे. येथे भारतातील जवळपास सर्व महत्त्वाच्या शहरांमधून आणि पर्यटन स्थळांमधून गाड्या येतात. दक्षिण भारत आणि पश्चिम भारतातून येणाऱ्या गाड्या ग्वाल्हेर शहरातून जातात आणि थांबतात. ज्यांना ग्वाल्हेर किल्ल्याला भेट देण्याची योजना आहे त्यांनी दिल्ली, आग्रा, वाराणसी, अलाहाबाद, जयपूर, उदयपूर, चित्तोडगड, अजमेर, भरतपूर, मुंबई, जबलपूर, इंदूर, बंगलोर, हैदराबाद, चेन्नई, नागपूर, भोपाळ इत्यादी ठिकाणांहून थेट ट्रेन मिळेल.










23. रस्त्याने ग्वाल्हेर किल्ल्यावर कसे पोहोचायचे – How To Reach Gwalior Fort By Road In Marathi




आग्रा जवळ एक प्रमुख पर्यटन स्थळ असल्याने, ग्वाल्हेरमध्ये रस्ते वाहतूक खूप चांगली आहे. येथील रस्ते खूप चांगले आहेत, जे तुम्हाला एक परिपूर्ण आणि आरामदायी प्रवास अनुभव देईल. ग्वाल्हेरसाठी, तुम्हाला खाजगी डिलक्स बस आणि राज्य सरकारी बस दोन्हीची सुविधा मिळेल. ग्वाल्हेरजवळ काही खास प्रेक्षणीय स्थळे आहेत जिथून तुम्हाला इथं थेट बस मिळू शकते. नवी दिल्ली (321 किमी), दतिया (75 किमी), आग्रा (120 किमी), चंबळ अभयारण्य (150 किमी), शिवपुरी (120 किमी), ओरछा (150 किमी) या पर्यटन स्थळांची नावे रस्त्याने सहज उपलब्ध आहेत. कॅन), इंदूर 486 किमी) आणि जयपूर (350 किमी). एक पर्यटन स्थळ असण्याव्यतिरिक्त, ग्वाल्हेर हे एक प्रमुख प्रशासकीय आणि लष्करी केंद्र देखील आहे, त्यामुळे ते जवळच्या शहरे आणि गावांना रस्त्याने जोडलेले आहे.













ग्वाल्हेर किल्ला संपुर्ण माहिती मराठी | Gwalior Fort Information in Marathi

 विसापूर किल्ला संपुर्ण माहीती मराठी | Visapur Fort information in Marathi








विसापूर किल्ला संपुर्ण माहीती मराठी | Visapur Fort information in Marathi





विसापूर किल्ला पुण्यापासून ५० किमी अंतरावर लोणावळ्याजवळ डोंगराळ भागात आहे. या किल्ल्यावर पाहण्यासारखे फारसे वास्तू नाही. घरे, टाक्या, बंधारे अशा अनेक वास्तू मोठ्या प्रमाणात मोडकळीस आल्या आहेत. विसापूर किल्ला पर्यटनापेक्षा ट्रेकर्सनी भरलेला आहे. ट्रेकर्ससाठी हा किल्ला चांगला पर्याय आहे. गडावर जाण्यासाठी तीन वाटा आहेत. तिन्ही बाजूंनी वर जाण्यासाठी खूप छान आणि जंगली रस्ते आहेत. ज्यामुळे ट्रेकिंगची मजा येते. पावसाळ्यात फिरण्यासाठीही जंगल उत्तम आहे. मात्र, इतिहासात विसापूर किल्ल्याचे फारसे वर्णन आढळत नाही. पण सामरिक दृष्टिकोनातून हा किल्ला लोणावळ्यात खूप महत्त्वाचा आहे. विसापूर किल्ल्यापासून लोहगड, राजगड, कोंढाणा (सिंहगड) जवळ आहेत. त्यामुळे या किल्ल्याला परिसरात मोठे महत्त्व प्राप्त झाले आहे.



विसापूरचा किल्ला कोणी काबीज केला तर लोहगड किल्ला वाचवणे फार अवघड होऊन बसते, त्यामुळे मराठ्यांनी स्थानिक किल्ला सोडला कारण १८१८ मध्ये ब्रिटीश ईस्ट इंडिया कंपनीने विसापूरचा किल्ला ताब्यात घेतला आणि विसापूरचा किल्ला कोणाचा शत्रू असेल तर. पकडला गेला तर स्थानिक किल्ला वाचवणे फार कठीण होऊन बसते. जवळजवळ अशक्य त्यामुळेच मराठ्यांनी लोकांचे किल्लेही इंग्रजांच्या स्वाधीन केले.








विसापूर किल्ल्याचे बांधकाम




विसापूर किल्ल्याचे बांधकाम बालाजी विश्वनाथ यांनी 1713 मी मध्ये सुरू केले होते, जे दगड आणि चुन्याने बांधले गेले होते. याचे बांधकाम सुमारे 7 वर्षे चालले आणि 1720 मध्ये हा किल्ला पूर्ण झाला. नंतर साधारण १८ ते १८ पर्यंत हा किल्ला वापरला गेला. आणि त्यानंतर १८१८ मध्ये बाळाजी विश्वनाथ हे मराठ्यांचे पहिले पेशवे मानले जातात. लोहगड किल्ला बांधून अनेक वर्षांनी विसापूर किल्ला पूर्ण झाला. लोहगड किल्ल्याच्या मदतीसाठी हा किल्ला बांधण्यात आला होता. विसापूर किल्ला हा लोहगड किल्ल्यापेक्षा खूप मोठा आहे.








विसापूर किल्ल्यावर कसे जायचे?




विसापूर किल्ला पुण्यापासून फक्त ५० किमी अंतरावर आहे. आणि पुणे ते लोणावळा अशी रेल्वे लोकल सेवा आहे. आणि मुंबई आणि पुण्याहून रस्त्यानेही जाता येते. विसापूर किल्ल्याला भेट देण्यासाठी लोणावळा आणि मालवली ही दोन जवळची स्थानके आहेत. लोणावळ्यापासून हाकेच्या अंतरावर असलेल्या मळवली हा किल्ल्यावर जाण्यासाठी चांगला मार्ग आहे. ट्रेकिंगची आवड असेल तर माळवलीहून चालत विसापूर गावातही जाता येते. विसापूर गावाजवळ विसापूर किल्ला आहे, या गावाचे नाव आहे.








विसापूर किल्ल्यावर ट्रेकिंग




विसापूर किल्ला ट्रेकिंगसाठी खूप प्रसिद्ध आहे. अगदी जवळ असलेल्या विसापूर किल्ल्याच्या आजूबाजूला लोकांच्या नावावर एक किल्ला देखील आहे आणि विसापूर किल्ला हा डोंगरी किल्ला आहे. त्यामुळे आजूबाजूला अनेक पर्वत जंगलांनी वेढलेले आहेत. यामुळे हा किल्ला ट्रेकिंगसाठी खूप चांगला आणि प्रसिद्ध आहे. विसापूर किल्ल्यावर जाण्यासाठी तीन मार्ग आहेत. हे तिन्ही मार्ग जंगलातून जातात.








विसापूर किल्ला वास्तू येथे पाहण्यासारख्या गोष्टी




विसापूर किल्ल्यावरील अनेक वास्तू चांगल्या स्थितीत नाहीत. पण तरीही काही वस्तू अशा आहेत ज्या आजही चांगल्या स्थितीत पाहायला मिळतात. जसा विसापूर किल्ल्याची तटबंदी आहे. महादरवाजा, पाण्याची टाकी आणि गडाच्या माथ्यावरील काही वास्तू जसे की काही घरे आणि राजवाडा.








विसापूर किल्ल्याची तटबंदी




विसापूरसाठी संपूर्ण किल्ल्याची मोठी तटबंदी आहे. ज्याने किल्ल्याला चारही बाजूंनी वेढले आहे. ही तटबंदी गडाच्या टेकडीच्या अगदी कोपऱ्यातून बनवली आहे. जेणेकरून कोणीही डोंगर चढून तटबंदी ओलांडून गड चढू शकणार नाही. ही तटबंदी खूप मजबूत आणि खूप मोठी दिसते. जर तुम्हाला संपूर्ण तटबंदी पहायची असेल, तर तुम्हाला संपूर्ण दिवस लागू शकतो.








महा दरवाजा - विसापूर किल्ला 




महादरवाजा हा असा दरवाजा आहे जिथून जुन्या काळात किल्ल्यावर जाता येत असे. मात्र आता हा दरवाजा फारसा चांगल्या स्थितीत नाही. पण तरीही तुम्ही ते पाहू शकता. दगडी भिंतींनी बनवलेला हा दरवाजा काही प्रमाणात तुटलेला असूनही आजही भक्कम दिसतो.








पाण्याची टाकी - विसापूर किल्ला 




विसापूर किल्ला हा एक खूप मोठा किल्ला आहे जो आपल्या माहितीनुसार 100 एकर मध्ये पसरलेला आहे. त्यामुळेच यासाठी उपस्थित असलेल्या सैनिकांनी पाण्याची सर्वतोपरी व्यवस्था करणे अत्यंत गरजेचे आहे. त्यामुळेच यासाठी किंवा वेगवेगळ्या ठिकाणी अनेक पाण्याच्या टाक्या करण्यात आल्या आहेत. महादरवाजाजवळ केवळ 7 ते 8 टाक्या करण्यात आल्या आहेत. आणि मग गडावर भरपूर टाक्या बांधल्या गेल्या आहेत. जे अजूनही पाण्याने भरलेले आहे. या टाक्यांमुळे गडाची पाण्याची गरज भागवली जात होती. या टाक्यांमध्ये पावसाचे पाणी गोळा करायचे आणि नंतर ते वर्षभर साठवायचे जेणेकरून पाण्याची गरज कधीही भागवता येईल.








पेशवे वाड्याचे अवशेष - विसापूर किल्ला 




बाळाजी विश्वनाथ यांनी बांधलेल्या पेशव्यांच्या राजवाड्याचे अवशेष विसापूर किल्ल्यावर पाहायला मिळतात. हा वाडा आता भग्नावशेषात बदलला असला तरी तो पाहण्यासाठी अनेक लोक विसापूरच्या किल्ल्याला भेट देतात.








विसापूर किल्ल्याजवळील पर्यटन स्थळे




भाजा लेणी - विसापूर किल्ला 




मालवली येथे असलेली भाजा लेणी. असे म्हटले जाते की या लेण्या प्राचीन काळी बौद्ध भिक्खूंचे निवासस्थान असत, हे मालवलीचे एक अतिशय प्रसिद्ध पर्यटन स्थळ आहे. ते पाहण्यासाठी दरवर्षी हजारो लोक माळवली येथे जातात. मालवलीची ही अतिशय प्रसिद्ध आणि अतिशय सुंदर भाजा लेणी विसापूर किल्ल्यापासून अगदी जवळ आहे. मालवली येथील भाजा केवच्या लेण्यांमधून तुम्ही विसापूर किल्ला आणि लोहगड किल्ला पाहू शकता. जे या लेण्यांपासून सुमारे 8 ते 10 किलोमीटर अंतरावर आहे.








लोणावळा - विसापूर किल्ला 




लोणावळा हा भारतातील सर्वात थंड प्रदेशांपैकी एक आहे. आणि महाराष्ट्रातील सर्वात प्रसिद्ध थंड प्रदेशांपैकी एक आहे. ज्यामध्ये महाबळेश्वर, खंडाळा, लोणावळा असे थंड प्रदेश महाराष्ट्रात आहेत. त्यापैकी एक लोणावळा, हे पर्यटन स्थळ विसापूर किल्ल्याजवळ आहे. लोणावळा अगदी जवळ असलेल्या विसापूर किल्ल्यापासून फक्त 20 किमी अंतरावर आहे. आणि लोणावळा हे पण खूप प्रसिद्ध हिल स्टेशन आहे.








अंबे व्हॅली शहर - विसापूर किल्ला 




आंबे व्हॅली सिटी हे लोणावळ्याजवळील विसापूर किल्ल्याजवळील एक अतिशय प्रसिद्ध ठिकाण आहे. 







लोहगड किल्ला - विसापूर किल्ला 




लोहगड किल्ला विसापूर किल्ल्याच्या अगदी समोर आणि जवळ आहे. जे विसापूर किल्ल्यावरून पाहता येते. वास्तविक विसापूरचा किल्ला लोहगडच्या किल्ल्याला मदत करण्यासाठी बांधण्यात आला होता, त्यामुळे दोन्हीच्या अगदी जवळ आहे.







वाइल्ड विसापूर कॅम्पिंग - विसापूर किल्ला 




विसापूर किल्ला ट्रेकिंगसाठी खूप प्रसिद्ध आहे. त्यामुळे हा किल्ला जंगली कॅम्पिंगसाठीही चांगला आहे. गडाच्या आजूबाजूला भरपूर जंगली क्षेत्र असल्यामुळे विसापूर किल्ल्याभोवती वाइल्ड विसापूर कॅम्पिंग केले जाते. ज्याला विसापूर कॅम्पिंग म्हणतात.







विसापूर धबधबा - विसापूर किल्ला 




विसापूर धबधबा माळवली जवळ असलेल्या विसापूर किल्ल्यापासून अगदी जवळ आहे. पावसाळ्यात हा धबधबा पर्यटकांनी फुलून जातो. हा धबधबा पाहण्यासाठी आणि त्याचा आनंद घेण्यासाठी हजारो लोक माळवलीत येतात. जे बौद्ध गुहेच्या अगदी जवळ आहे, जर तुम्ही माळवलीला आलात तर तुम्हाला येथे अनेक ठिकाणे पाहायला मिळतील. येथे फिरण्याची जागा इतकी आहे की तुम्ही एका दिवसात सर्वत्र फिरू शकत नाही. त्यामुळे तुम्ही येत असाल तर किमान २ दिवस तरी नक्की या कारण इथे हॉटेलची सुविधाही उपलब्ध आहे.







विसापूर किल्ला संपुर्ण माहीती मराठी | Visapur Fort information in Marathi