आरोग्य लेबल असलेली पोस्ट दाखवित आहे. सर्व पोस्ट्‍स दर्शवा
आरोग्य लेबल असलेली पोस्ट दाखवित आहे. सर्व पोस्ट्‍स दर्शवा

शमी झाड संपूर्ण महिती मराठी | छुई मुई प्लांट | लाजवंती | Shameplant Tree Flower information in Marathi | Touch Me Not Plant









शमी झाड संपूर्ण महिती मराठी | छुई मुई प्लांट | लाजवंती | Shameplant Tree Flower information in Marathi | Touch Me Not Plant






शमीच्या झाडाचे फायदे आणि तोटे



सामान्यतः लोकांना शमीच्या फायद्यांबद्दल फारशी माहिती नसते. विजयादशमीच्या दिवशी शमीच्या झाडाची पूजा केली जाते. शमीच्या लाकडाचा वापर हवनाच्या द्रव्यांमध्येही केला जातो. हे सर्व बहुतेक लोकांना माहित आहे. तुम्हाला माहित नसेल की शमी देखील एक औषध आहे, ज्याचा उपयोग रोगांपासून बचाव करण्यासाठी केला जातो.







शमी वनस्पतीचे फायदे



कफ-पित्त विकार, खोकला, मूळव्याध, जुलाब इत्यादींवर शमीचे फायदे घेऊ शकता. यासोबतच रक्ताचे आजार, पोटाचे विकार, श्वसनाचे आजार यावरही शमी लाभदायक आहे. शमीच्या सर्व औषधी गुणधर्मांबद्दल जाणून घेऊया.


 





Table of  Contents - Shami Plants



1) शमी म्हणजे काय? (What is Shami in Marathi ?)

2) शमीचे नाव वेगवेगळ्या भाषांमध्ये (Name of Shami in Different Languages)

3) शमीचे औषधी गुणधर्म (Shami Benefits and Uses in Marathi)

3.1) डोळ्यांच्या आजारात शमीचे फायदे (Benefits of Shami Tree in Eye Disease Treatment in Marathi)

3.2) डायरियामध्ये शमीचे सेवन करण्याचे फायदे (Shami Plant Benefits to Stop Diarrhea in Marathi)

3.3) आमांश मध्ये शमीचे सेवन करण्याचे फायदे (Benefits of Shami Plant to Stop Dysentery in Marathi )

3.4) मूळव्याध मध्ये शमी वापरण्याचे फायदे (Shami Tree Benefits in Piles Treatment in Marathi)

3.5) एनीमियाशी लढण्यासाठी शमीचे फायदे मिळतात (Shami Leaves Benefits in Fighting with Anemia in Marathi)

3.6) लघवीच्या आजारासाठी शमीच्या पानांचे फायदे (Benefits of Shami Leaves for Urinary Disease in Marathi)

3.7) शमीचा वापर मधुमेहामध्ये फायदेशीर आहे (Shami Leaves Uses in Controlling Diabetes in Marathi)

3.8) गर्भपातामध्ये शमीचा वापर (Shami Tree is Beneficial for Pregnancy in Marathi)

3.9) हिंदीमध्ये घशाच्या समस्येसाठी शमी वनस्पतीचा उपयोग (Uses of Shami Plant for Throat Problem in Marathi)

3.10) छिद्र विकारात शमीच्या झाडाचा उपयोग (Uses of Shami Tree in Pore Disorder in Marathi)

3.11) शमीच्या पानांचा इरीसिपेलास रोगात फायदा होतो (Shami Leaves Benefits in Erysipelas Disease in Marathi)

3.12) मुलांना रोगांपासून वाचवण्यासाठी शमीचा वापर (Shami is Beneficial for Childrens in Marathi)

3.13) विंचूच्या डंकावर शमीचा वापर करा  (Shami Helps in Scorpoing Bite in Marathi)

3.14) सर्पदंशावर शमीचा वापर (Shami is Beneficial for Snake Bite in Marathi)

4) शमीचा फायदेशीर भाग (Beneficial Part of Shami)

5) शमी कसे वापरावे? (How to Use Shami in Marathi?)

6) शमीचे नुकसान (Side Effect of Shami in Marathi)

7) शमी कुठे आढळतो किंवा वाढतो? (Where is Shami Found or Grown?)








शमी म्हणजे काय?  (What is Shami in Marathi?)



शमीचे झाड 9-18 मीटर उंच, मध्यम आकाराचे आणि नेहमी हिरवे असते. त्याच्या झाडाला काटे असतात. त्याच्या फांद्या पातळ, वाकलेल्या आणि तपकिरी रंगाच्या असतात. त्याची साल तपकिरी, फाटलेली आणि खडबडीत असते.


 





शमीचे नाव वेगवेगळ्या भाषांमध्ये (Name of Shami in Different Languages)



शमीचे वनस्पति नाव प्रोसोपिस सिनेरारिया (लिन.) ड्रूस (प्रोसोपिस सिनेरिया) सिन-प्रोसोपिस स्पिसिगेरा लिन. आहे, आणि ते मीमोसेसी (Mimosaceae) कुटुंबातील आहे. हे या नावांनी देखील ओळखले जाते:-







शमीचे झाड


हिंदी      - छोंकर, शमी, खेजरी, चिकूर

संस्कृत   - शमी, सत्तुफळ, शिव, तुंगा, केशहत्री, शिवफळ, मांगल्य, लक्ष्मी

इंग्रजी    - खेजरी वनस्पती

उर्दू       - कांडी, जांडी

ओरिया  - शमी, सोमी, खोदिरो

कोकणी  - शमी, झेम्बी

कन्नड     - बन्नी, पेरांबई, टक्कीटे

गुजराती  - खिजाडो, खामडी, हमरा

तमिळ    - कलिसम, परेंबई, जंबू

तेलुगु      - जम्मी चेट्टू, जांबी

बंगाली    - शमी, सोमी

पंजाबी    - जांड, जांडी

मराठी    - शेमी, सौंदर, सोमी

मल्याळम - परम्पू, वाम्मी

अरबी     - गपान (घाफ)

 






शमीचे औषधी गुणधर्म (Shami Benefits and Uses in Marathi)



शमीचे औषधी गुणधर्म, प्रमाण आणि वापरण्याच्या पद्धती पुढीलप्रमाणे आहेत:-


 

डोळ्यांच्या आजाराच्या उपचारात शमीच्या झाडाचे फायदे (Benefits of Shami Tree in Eye Disease Treatment in Marathi)



तांब्याच्या भांड्यात शंख दुधासह बारीक करून घ्या. बार्ली आणि शमीच्या पानांचा तुप असलेला धूर दाखवल्यानंतर डोळ्यांना लावावा. यामुळे डोळ्यांचे दुखणे दूर होते.



लोखंडी भांड्यात गाईच्या दुधासह गूलर चे कच्चे फळ बारीक करा. त्यावर तूप मिसळून शमीच्या पानांचा शिंपडा द्या. डोळ्यांना लावल्याने डोळ्यांची जळजळ, दुखणे, लाल होणे, पाणी येणे इत्यादी विकार बरे होतात.



कांतकरी, दालचिनी, ज्येष्ठमध आणि तांब्याची राख शेळीच्या दुधासोबत बारीक करून घ्यावी. तूप, शमी आणि आवळ्याची पाने टाकून डोळ्यांवर लावा. यामुळे डोळा दुखणे आणि सूज दूर होते.



कौड़ी (Conch-shell) गाईच्या दुधात बारीक करून तांब्याच्या भांड्यात ठेवा. तूप असलेल्या शमीच्या पानांचा धुनीनंतर वापर केल्यास डोळ्यांच्या आजारांवर फायदा होतो.








अतिसार थांबवण्यासाठी शमी वनस्पतीचे फायदे (Shami Plant Benefits to Stop Diarrhea in Marathi)



अरलू, तिंदुक, डाळिंब, कुटज आणि शमीची साल चूर्ण (१-४ ग्रॅम) समप्रमाणात घ्या. कांजी, कोमट पाणी किंवा मधासोबत त्यांचे सेवन करा. त्यामुळे डायरियासारख्या पोटाचे आजार टाळता येतात.



शमीची मऊ पाने आणि मिरचीची पेस्ट समान प्रमाणात सेवन करा. जुलाबात हे फायदेशीर आहे.

 







आमांश मध्ये शमीचे सेवन करण्याचे फायदे (Benefits of Shami Plant to Stop Dysentery in Marathi)



विलेपी (खिचडी), पिंपळीच्या पानांपासून बनवलेले सुंठ, शमी, बाईलची झाडे आणि आपुप (पुआ) यांचे तेल घालून पेस्ट करून सेवन केल्यास आमांशात फायदा होतो.


शमीच्या सालाचा किंवा पानांचा उकाडा सेवन केल्याने आमांशात फायदा होतो.

 






मूळव्याध मध्ये शमी वापरण्याचे फायदे (Shami Tree Benefits in Piles Treatment in Marathi)



मूळव्याधांवर अभ्यंग केल्यानंतर अर्कमूल आणि शमीच्या पानांचा धुळीने धूप करावा. ते फायदेशीर आहे.




 



एनीमियाशी लढण्यासाठी शमीचे फायदे मिळतात (Shami Leaves Benefits in Fighting with Anemia in Marathi)



शमीच्या कोवळ्या कोवळ्या पानांच्या पेस्टमध्ये (1-2 ग्रॅम) समान प्रमाणात साखर कँडी घाला. अशक्तपणामध्ये याचे सेवन करणे फायदेशीर आहे.





 


लघवीच्या आजारावर शमीच्या पानांचे फायदे (Benefits of Shami Leaves for Urinary Disease in Marathi)



शमीची पाने बारीक करून कोमट करा. नाभीच्या खाली लावल्याने अधूनमधून लघवी आणि वेदनादायक लघवीमध्ये आराम मिळतो.


शमीच्या पानांच्या १५-२० मिली रसात जिरेपूड आणि साखर मिसळा. याच्या सेवनाने लघवीचे आजार बरे होतात.

 





 


शमीचा वापर मधुमेहामध्ये फायदेशीर आहे (Shami Leaves Uses in Controlling Diabetes in Marathi)



शमीच्या 2-4 ग्रॅम मऊ पानांमध्ये 500 मिलीग्राम जिरे मिसळा आणि बारीक वाटून घ्या. 200 मिली गाईच्या दुधात मिसळून गाळून घ्या. हिबिस्कसच्या मुळाचे 1 ग्रॅम चूर्ण आणि 4 ग्रॅम साखर मिसळून ते दिल्याने मधुमेहात फायदा होतो.








गर्भपातामध्ये शमीचा वापर (Shami Tree is Beneficial for Pregnancy in Marathi)



शमीच्या फुलाच्या चूर्णात (१-३ ग्रॅम) समप्रमाणात साखर मिसळून सेवन केल्यास गर्भाचे पोषण होते.


 





घशाच्या समस्येसाठी शमी वनस्पतीचे उपयोग  (Uses of Shami Plant for Throat Problem in Marathi)



कांजीबरोबर शमी, मुळा, तिखट, जव आणि मोहरी बारीक करून पेस्ट बनवा. त्याचा लेप केल्याने ग्रंथी आणि घशाच्या आजारात फायदा होतो.







छिद्र विकारात शमीच्या झाडाचा उपयोग  (Uses of Shami Tree in Pore Disorder in Marathi)



केळी आणि सोनपाठाच्या भस्मात हरताळ, मीठ आणि शमीच्या बिया मिसळा. थंड पाण्याने बारीक करून लावल्यास रंध्रविकारात फायदा होतो.


 





शमीच्या पानांचा इरिसिपेलास रोगात फायदा होतो (Shami Leaves Benefits in Erysipelas Disease in Marathi)



शमीची पाने बारीक करून दही मिक्स करून लावल्यास जळजळीत फायदा होतो.


 





मुलांचे रोगांपासून संरक्षण करण्यासाठी शमीचा वापर (Shami is Beneficial for Childrens in Marathi)



पुटिकरंज, क्षीरीवृक्ष, बरबरी, कटुटुंबी, इंद्रायण, अरलू, शमी, बाएल आणि कपिथ यांच्या पानांपासून आणि सालापासून तयार केलेल्या पाण्याने मुलाला आंघोळ घाला. हे फायदेशीर आहे.ग्रहांचे रोग निषिद्ध आहेत.


 





शमी स्कॉर्पोइंग बाईटमध्ये मदत करतो (Shami Helps in Scorpoing Bite in Marathi)



शमीच्या देठाची साल बारीक करून विंचवाच्या नांगीवर लावा. ते फायदेशीर आहे.


 





सर्पदंशावर शमीचा वापर (Shami is Beneficial for Snake Bite in Marathi)



शमीच्या सालात कडुनिंब आणि वडाची साल समप्रमाणात मिसळून बारीक करा. सर्पदंशामुळे होणाऱ्या दुष्परिणामांमध्ये याचा फायदा होतो.


 



 


शमीचा लाभदायक भाग (Beneficial Part of Shami)


- स्टेम झाडाची साल

- शेंगा

- पाने

 




शमी कसे वापरावे? (How to Use Shami in Marathi?)


- रस - 15-20 मिली


- पावडर 1-3 ग्रॅम


डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसारच वापरा.


 





शमीचे नुकसान (Side Effect of Shami in Marathi)


शमीची अल्कली हरताळात मिसळून लावल्याने केस गळतात. म्हणूनच याला केशहंत्री असेही म्हणतात.


 




शमी कुठे सापडतो किंवा वाढतो? (Where is Shami Found or Grown?)

 


शमीची वनस्पती संपूर्ण भारतात आढळते, विशेषत: पंजाब, गुजरात, राजस्थान, दिल्ली, उत्तर प्रदेश आणि बिहारमध्ये.













शमी झाड संपूर्ण महिती मराठी | छुई मुई प्लांट | लाजवंती | Shameplant Tree Flower information in Marathi | Touch Me Not Plant

रक्त गट O पॉझिटिव्ह (O+) संपुर्ण माहिती मराठी । What Is Special About Blood Type O Positive?। O Positive Blood Group Information in Marathi










रक्त गट O पॉझिटिव्ह (O+) संपुर्ण माहिती मराठी । What Is Special About Blood Type O Positive?। O Positive Blood Group Information in Marathi






रक्त गट O पॉझिटिव्ह (O+) हा अमेरिकन लोकांमध्ये सर्वात सामान्य रक्त प्रकार आहे.


सुमारे 43 टक्के अमेरिकन लोकांमध्ये O रक्तगट आहे ज्यापैकी O पॉझिटिव्ह लोकसंख्येच्या सुमारे 38 टक्के आहेत.



हा सर्वात जास्त आवश्यक रक्त प्रकार देखील आहे कारण रक्त संक्रमणादरम्यान त्याची सर्वात जास्त आवश्यकता असते.



O पॉझिटिव्ह रक्तगट असलेले लोक केवळ इतर O पॉझिटिव्ह लोकांनाच नव्हे तर इतर सर्व सकारात्मक रक्त प्रकारांना (A+, B+ आणि AB+ सह) रक्तदान करू शकतात. 80 टक्क्यांहून अधिक लोकांचा रक्तगट सकारात्मक आहे, ज्यामुळे ओ-पॉझिटिव्ह रक्ताची मागणी जास्त आहे. अशाप्रकारे, हा रक्तगट देखील आहे ज्याची कमतरता त्याच्या प्रचंड गरजेमुळे उद्भवू शकते.



अनोळखी रक्तगट असलेल्या रूग्णांमध्ये आपत्कालीन परिस्थितीत ज्यांना रक्त संक्रमणाची आवश्यकता असते, ओ-पॉझिटिव्ह रक्त हे रक्तसंक्रमणासाठी प्राधान्य दिले जाते.



रस्त्यावरील वाहतूक अपघात आणि इतर आपत्कालीन परिस्थितींसारख्या गंभीर दुखापती असलेल्या रुग्णांमध्ये हे केले जाऊ शकते.



ओ-पॉझिटिव्ह रक्तगटाला प्राधान्य दिले जाते कारण त्यात प्रतिक्रियांचा कमी धोका असतो आणि तो O निगेटिव्ह रक्तगटापेक्षा अधिक सहज उपलब्ध असतो.



सायटोमेगॅलोव्हायरस (CMV) - O पॉझिटिव्ह रक्तगट असलेल्या निगेटिव्ह लोकांना "बाळांसाठी नायक"(heroes for babies) देखील म्हणतात. CMV निगेटिव्ह म्हणजे ज्या व्यक्तींना सायटोमेगॅलॉइरसचा संसर्ग झालेला नाही. ओ-पॉझिटिव्ह आणि सीएमव्ही-निगेटिव्ह रक्त प्रकार हे सर्वात सुरक्षित रक्त प्रकार आहेत जे इम्युनोकॉम्प्रोमाइज्ड नवजात बालकांना रक्तसंक्रमित केले जाऊ शकतात.



जरी O-पॉझिटिव्ह लोक कोणत्याही सकारात्मक रक्तगटाच्या लोकांना रक्त देऊ शकतात, परंतु ते फक्त O पॉझिटिव्ह आणि O निगेटिव्ह (O−) लोकांकडूनच रक्त घेऊ शकतात.



संशोधन असे सूचित करते की रक्त गट O असलेल्या लोकांना इतर लोकसंख्येच्या तुलनेत हृदयविकार आणि स्मृती समस्या (डेमेंशियासह) कमी धोका असतो.








विविध रक्त प्रकार कोणते आहेत? (What are the Various Blood Types?)



तुमचा रक्तगट तुमच्या लाल रक्तपेशींच्या (RBCs) पृष्ठभागावर, रक्तगट प्रतिजन नावाच्या विशिष्ट पदार्थांच्या उपस्थिती किंवा अनुपस्थितीवर आधारित आहे.



तुमचा रक्तगट तुम्हाला तुमच्या पालकांकडून मिळालेल्या जनुकांवरून ठरवला जातो. "A" आणि "B" नावाचे दोन प्रमुख रक्त गट प्रतिजन आहेत.



तुमच्या RBC च्या पृष्ठभागावर ए प्रतिजन असल्यास, तुमचा रक्तगट A असल्याचे म्हटले जाते.


तुमच्या RBC च्या पृष्ठभागावर A ऐवजी B प्रतिजन असल्यास, तुम्हाला B रक्तगट असल्याचे म्हटले जाते.


A आणि B दोन्ही प्रतिजन उपस्थित असल्यास, रक्त प्रकाराला AB म्हणतात.


ज्या व्यक्तींमध्ये A आणि B दोन्ही अँटीजन नसतात, त्या रक्तगटाला O रक्तगट म्हणतात.



या प्रतिजनांव्यतिरिक्त, आरएच फॅक्टर नावाचे एक प्रथिन आहे ज्याची उपस्थिती किंवा अनुपस्थिती हे ठरवते की तुमचा रक्त प्रकार नकारात्मक आहे की सकारात्मक. उदाहरणार्थ, तुमच्या RBC वर ए प्रतिजन आणि Rh फॅक्टर असल्यास, तुमचा रक्त प्रकार A पॉझिटिव्ह (A+) असेल; तथापि, जर ए प्रतिजन उपस्थित असेल परंतु आरएच घटक अनुपस्थित असेल, तर तुमच्या रक्त प्रकाराला ए नकारात्मक (negative )(A−) म्हटले जाईल.









कोणत्या रक्तगटाला युनिव्हर्सल डोनर म्हणतात? (Which Blood Group is called the Universal Donor?)




O निगेटिव्ह रक्तगटाला युनिव्हर्सल डोनर (universal donor) म्हणतात कारण ते कोणत्याही व्यक्तीला रक्तगटाची पर्वा न करता रक्तदान करू शकते. हे नवजात मुलांमध्ये रक्त संक्रमणासाठी देखील वापरले जाते.



CMV निगेटिव्हसह O पॉझिटिव्ह असलेल्या रक्तदात्यांप्रमाणे, O-निगेटिव्ह रक्तगटाचे लोक जे CMV निगेटिव्ह देखील आहेत त्यांना रेड क्रॉस सोसायटीमध्ये बाळांसाठी नायक म्हटले जाते.



ओ-निगेटिव्ह रक्तगट असलेल्या लोकांना फक्त ओ-निगेटिव्ह रक्त मिळू शकते, जे रक्तगटाची मागणी जास्त आहे. हे लोकसंख्येच्या केवळ 7 टक्के लोकांमध्ये आहे.



त्याच्या सापेक्ष दुर्मिळता आणि उच्च मागणीमुळे, रक्तगट O निगेटिव्हची कमतरता अनेकदा पूर्ण केली जाते.


म्हणून, या रक्तगटाच्या निरोगी लोकांना रक्तदान करण्यासाठी आणि अनेकांचे जीव वाचवण्यासाठी योगदान देण्यास प्रोत्साहित केले जाते.


डेटा सूचित करतो की अमेरिकेतील 50 टक्के लोक रक्तदान करण्यास पात्र असले तरी केवळ 5 टक्के लोक रक्तदान करतात. जर तुम्ही पात्र लोकसंख्येपैकी असाल, तर तुम्ही रक्तदान करण्याचा विचार केला पाहिजे जेणेकरुन एखाद्याला गरज असेल तेव्हा ते वापरले जाऊ शकते.



रक्तगट शोधण्याआधी, लोकांना मॅचिंग किंवा टाइप न करता रक्त चढवले जात असे. यामुळे अनेक गुंतागुंत आणि मृत्यू देखील झाले.



आजकाल ब्लड ट्रान्सफ्युजन हे ब्लड टायपिंग नंतरच केले जाते. त्यामुळे विशिष्ट रक्तगट असलेले लोक केवळ विशिष्ट रक्तगटांनाच दान करू शकतात आणि ते घेऊ शकतात.







रक्त गट रक्तसंक्रमण ( Blood group transfusion)



रक्तगट      रक्तदान करू शकतो             कडून रक्त प्राप्त होऊ शकते


A+             A+, AB+                           A+, A−, O+, O−

A−             A+, A−, AB+, AB−            A-, O−

B+             B+, AB+                           B+, B−, O+, O−

B−             B+, B−, AB+, AB−            B−, O−

AB+           AB+                                 सर्व रक्तगटांचे प्रकार

AB−           AB+, AB−                        AB-, O−, A−, B−

O+             O+, A+, B+, AB+             O+, O−

O−             सर्व रक्त गट                       O−



 


एबी पॉझिटिव्ह रक्तगट असलेले लोक कोणत्याही रक्तगटाचे रक्त घेऊ शकतात, त्यांना सार्वत्रिक प्राप्तकर्ता असेही म्हणतात. शिवाय, एबी रक्तगटाला सार्वत्रिक प्लाझ्मा दाता देखील म्हणतात, कारण या रक्तगटाचे लोक त्यांचा प्लाझ्मा (रक्तातील पेशी काढून टाकल्यानंतर शिल्लक राहणारा द्रव) कोणत्याही रक्तगटाच्या लोकांना दान करू शकतात.



भाजणे, शॉक लागणे, गंभीर दुखापत होणे, कर्करोग, यकृताचे काही आजार आणि काही रक्त गोठणे घटकांचे आजार अशा अनेक परिस्थितींमध्ये प्लाझ्मा दान करणे आवश्यक आहे.



AB− रक्तगट हा यूएस लोकसंख्येच्या केवळ 0.6 टक्के लोकांमध्ये आढळणारा दुर्मिळ रक्तगट आहे, तर AB+ रक्तगट युनायटेड स्टेट्समधील सुमारे 3.4 टक्के लोकांमध्ये आहे.







कोणत्या रक्तगटात COVID-19 होण्याची शक्यता जास्त आहे?



तुमच्या रक्तगटाचा आणि COVID-19 संसर्गाचा धोका यांच्यात कोणताही संबंध नाही असे अभ्यास सांगतात. तुमचा रक्तगट देखील गंभीर स्वरूपाचा COVID-19 असण्याच्या जोखमीवर प्रभाव टाकत नाही.



सुरुवातीला, काही अभ्यासांनी असे सूचित केले आहे की काही रक्तगट कोविड-19 साठी अधिक संवेदनाक्षम आहेत. तथापि, मोठ्या डेटाबेसच्या विश्लेषणानंतर या निष्कर्षांचे खंडन करण्यात आले आहे.













रक्त गट O पॉझिटिव्ह (O+) संपुर्ण माहिती मराठी । What Is Special About Blood Type O Positive?। O Positive Blood Group Information in Marathi

योनी संपुर्ण माहिती मराठी । वैजाइना । Vagina Information in Marathi | Yoni mahiti 









योनी संपुर्ण माहिती मराठी । वैजाइना । Vagina Information in Marathi | Yoni mahiti






योनी (Vagina) हा शब्द लॅटिन शब्दापासून आला आहे ज्याचा अर्थ "तलवार म्यान" आहे. या कंकणाकृती कड्यांना समागम किंवा बाळंतपणाच्या वेळी व्हल्व्हा पसरण्यास मदत होते. ती समागम किंवा बाळंतपणादरम्यान 200 टक्क्यांपर्यंत पसरू शकते. या लेखात, आम्ही तुम्हाला योनीची रचना, योनीमार्गाचे रोग, योनीमार्गाच्या आजारांवर चाचण्या आणि उपचार याबद्दल सविस्तर माहिती देणार आहोत.



योनी (Vagina) हा एक लवचिक, स्नायुंचा कालवा आहे ज्यामध्ये मऊ, लवचिक अस्तर असते जे स्नेहन आणि संवेदना प्रदान करते. योनी गर्भाशयाला बाहेरील जगाशी जोडते. हायॉइड व्हल्व्हा आणि लॅबिया व्हल्व्हाचे प्रवेशद्वार बनवतात आणि गर्भाशय ग्रीवाद्वारे योनीमध्ये प्रवेश करतात, ज्यामुळे व्हल्व्हाचा आतील टोक बनतो.



क्लिटॉरिसवर सुमारे 8000 नसा संपतात. दुसरीकडे, पुरुषांच्या पेनिस लिंगामध्ये 4000 नसा असतात. यामुळेच वासना उत्तेजित करण्यासाठी हा भाग महिलांच्या शरीराचा सर्वात संवेदनशील भाग आहे.


योनिमार्गाच्या संभोगादरम्यान पुरुषाचे जननेंद्रिय योनीमध्ये घातले जाते आणि योनी गर्भाशयातून मासिक पाळीच्या प्रवाहासाठी एक नळी म्हणून देखील कार्य करते. बाळाच्या जन्मादरम्यान, बाळ योनीतून (जन्म कालवा) बाहेर येते.



हायमेन (Hymen), योनीच्या आतील बाजूस असलेला पातळ पडदा, व्यायाम किंवा लैंगिक संभोग यासारख्या विविध कारणांमुळे कालांतराने तुटू शकतो.



योनीमध्ये एक नैसर्गिक स्नेहक (वंगण) असते ज्याला स्क्वालेन म्हणतात.


तुम्हाला हे समजून घ्यावे लागेल की जेव्हा एखादी स्त्री जास्त सेक्स करते तेव्हा तिची लवचिकता कमी होत नाही. तो पुन्हा त्याच्या मूळ आकारात परत येतो. टीप: योनीची लवचिकता केवळ बाळंतपणाच्या वेळीच नष्ट होते.



जर तुम्हाला असे वाटत असेल की केवळ पुरुषांना ताठरता येते, तर तुम्ही पूर्णपणे चुकीचे आहात! योनीमध्ये एक उभारणी देखील आहे आणि ती लैंगिक संभोग दरम्यान 200% पर्यंत विस्तारते!







Table of Contents - Yoni (Vagina)



1. योनीचे बाह्य अवयव - Vagina External organs in Marathi

2. योनी अंतर्गत अवयव -  Vagina Internal organs in Marathi

3. योनीचे रोग - Vagina disease in Marathi

4. योनीच्या चाचण्या - Vaginal tests in Marathi

5. वयानुसार योनी कशी बदलते - How the vagina changes with age in Marathi

6. मासिक पाळीच्या दरम्यान योनी कशी बदलते - How the vagina changes during the menstrual cycle in Marathi

7. सेक्स दरम्यान योनीमध्ये कसे बदल होतात - How the vagina changes during sex in Marathi

8. योनिमार्गातील समस्यांवर उपचार -   yoni samasya Upchar in Marathi








योनी काय आहे ?




योनी हा एक लवचिक, स्नायुंचा कालवा आहे ज्यामध्ये मऊ, लवचिक अस्तर असते जे स्नेहन आणि संवेदना प्रदान करते. योनी गर्भाशयाला बाहेरील जगाशी जोडते. वुल्वा आणि लॅबिया प्रवेशद्वार बनवतात आणि गर्भाशय ग्रीवा योनीमध्ये प्रवेश करते, व्हल्व्हाचा आतील टोक बनवते. योनिमार्गाच्या संभोगादरम्यान पुरुषाचे जननेंद्रिय योनीमध्ये घातले जाते आणि योनी गर्भाशयातून मासिक पाळीच्या प्रवाहासाठी एक नळी म्हणून देखील कार्य करते. बाळाच्या जन्मादरम्यान, बाळ योनीतून (जन्म कालवा) बाहेर येते. हायमेन (Hymen), योनीच्या आतील बाजूस असलेला पातळ पडदा, व्यायाम किंवा लैंगिक संभोग यासारख्या विविध कारणांमुळे कालांतराने तुटू शकतो.







योनीचे बाह्य अवयव - Vagina External organs in Marathi



स्त्री जननेंद्रियाच्या बाहेरील भागाला योनी म्हणतात. त्यात खालील भाग असतात.






मॉन्स पबिस किंवा मॉन्स व्हीनस (Mons pubis or mons Venus)



हे फॅटी टिश्यूचे एक गोलाकार वस्तुमान आहे जे जघनाचे हाड, जघनाचे केस आणि त्वचा कव्हर करते. या भागांना होणारा आघात रोखून अंतर्गत अवयवांचे संरक्षण करणे हे त्याचे कार्य आहे.







लॅबिया माजोरा (Labia majora) 



यात दोन त्वचेचे पट (cutaneous folds) असतात जे योनीचे संरक्षण करण्यास मदत करतात. स्त्रियांच्या पुनरुत्पादक प्रणालीमध्ये जीवाणूंच्या प्रवेशास प्रतिबंध करणे हे त्यांचे कार्य आहे.






लॅबिया मिनोरा (Labia minora)



हे दोन बाजूंनी लटकलेल्या त्वचेच्या फ्लॅप्सपासून (flaps of skin) बनलेले आहे, ज्याचे कार्य योनिमार्गाचे रक्षण करणे आणि अंतर्गत अवयवांना उच्च तापमानाखाली ठेवणे आहे.






व्हल्व्हल वेस्टिब्यूल (Vulval vestibule)



बाह्य अवयवांच्या या भागात मूत्रमार्ग (urethral orifice), योनीमार्ग, हायमेन, बार्थोलिन ग्रंथी आणि स्केन्स ग्रंथी (Skene’s glands) असतात.






क्लिटॉरिस  (Clitoris)

हा एक दंडगोलाकार, बटनासारखा आणि उत्तेजक अवयव आहे जो अनेक संवेदी मज्जातंतूंनी बनलेला आहे आणि तो लैंगिक उत्तेजनासाठी अत्यंत संवेदनशील आहे म्हणजेच लैंगिक उत्तेजनासाठी अवयवांना उत्तेजित करण्याचे काम करतो.



पेरिनियम (गुदद्वार आणि अंडकोषांमधील क्षेत्र) हे क्षेत्र आहे जेथे पेल्विक फ्लोर स्नायू (pelvic floor muscles) स्थित आहेत. हे स्नायू आणि सभोवतालचे बनलेले आहे आणि योनी आणि गुदद्वाराचे संरक्षण करते.







योनी अंतर्गत अवयव - Vagina Internal organs in Marathi



योनी (Vagina)



हा स्त्री प्रजनन प्रणालीचा एक मांसल आणि ट्यूबलर (tubular) भाग आहे ज्याचे कार्य गर्भाशयाला त्याच्या बाहेरील भागाशी जोडणे आहे. हे लिंगास समागमाच्या वेळी योनीमध्ये प्रवेश करण्यासाठी रस्ता प्रदान करते आणि मुलाच्या जन्मासाठी जन्म कालवा म्हणून काम करते.






गर्भाशय ग्रीवा (Cervix uteri)



गर्भाशय ग्रीवा हा गर्भाशयाचा खालचा भाग आहे आणि तो योनीशी जोडतो.






गर्भाशय किंवा गर्भ (Uterus or womb)



हा एक गुळगुळीत स्नायू आहे जिथे गर्भ विकसित होतो. गर्भ गर्भाशयात आल्यानंतर त्याचा आतील थर किंवा एंडोमेट्रियम दर महिन्याला घट्ट होत जातो.






फेलोपियन ट्यूब (Fallopian tubes)



या नळीची लांबी सुमारे 10 मिमी आहे. जे अंडाशयाला गर्भाशी जोडते. या नळीमध्ये, अंडी शुक्राणूशी भेटते आणि गर्भाधानाचे कार्य करते.






अंडाशय (Ovaries)



हे स्त्रियांचे जननेंद्रिय आहे जे गर्भाशयाच्या पुढील भिंतीमध्ये जोड्यांच्या स्वरूपात आढळते. मादीच्या अंडी पेशी तयार करणे हे त्याचे कार्य आहे. याशिवाय, हे पुरुष लैंगिक हार्मोन्स तयार करण्यासाठी देखील जबाबदार आहे.







वयानुसार योनी कशी बदलते - How the vagina changes with age in Marathi



योनी स्त्रीच्या संपूर्ण आयुष्यात खूप बदलू शकते. सरासरी योनी किंचित वक्र असते आणि ती 7 ते 12 सेमी लांबीची असू शकते. परंतु प्रत्येक स्त्रीचे शरीर वेगळे असते आणि खूप लहान किंवा खूप मोठी योनी असे काही नसते.



संपूर्ण शरीरात हार्मोनल बदलांमुळे योनीवर जोरदार परिणाम होतो. पहिल्या मासिक पाळीच्या (menarche) नंतर आणि रजोनिवृत्तीपूर्वी (menopause) पुनरुत्पादक वर्षांमध्ये, शरीरातील उच्च इस्ट्रोजेन पातळीमुळे उत्तेजित झाल्यामुळे ऊतींचे अधिक थर योनीच्या अस्तरांना घट्ट करत आहेत.



गर्भधारणेदरम्यान हार्मोन्सची पातळी बदलल्याने योनीवर देखील परिणाम होतो. वाढलेला रक्त प्रवाह श्रोणिकडे निर्देशित केला जातो, ज्यामुळे योनी आणि योनीमध्ये गडद रंग बदलतो. गर्भधारणेदरम्यान, योनिमार्गाच्या भिंतींचे संयोजी ऊतक मुलाच्या जन्माच्या तयारीसाठी मऊ होते. प्रसूतीनंतर, योनी आणि व्हल्व्हा तात्पुरते रुंद होतात, परंतु प्रसूतीनंतर 6-12 आठवड्यांनंतर, योनी त्याच्या पूर्व-गर्भधारणेच्या आकारात परत येते.



जसजसे महिलांचे वय वाढते तसतसे योनीच्या भिंती अधिक सैल होतात आणि योनीचा व्यास अधिक रुंद होतो. लैंगिक समाधानाचा विचार केल्यास, योनीच्या आकाराचा लैंगिक कार्यावर परिणाम होत नाही. संभोगाच्या वेळी योनिमार्गाच्या घट्टपणाची समज प्रामुख्याने योनीच्या पायाभोवती असलेल्या पेल्विक फ्लोर स्नायूंशी संबंधित असते आणि योनी प्रत्यक्षात किती रुंद असते याच्याशी संबंधित नसते.




रजोनिवृत्तीनंतर, जेव्हा इस्ट्रोजेन कमी होते, तेव्हा योनीच्या भिंती पातळ (thinner) आणि क्षीण फ्रैलेयर (frailer) होतात, ज्यामुळे योनिमार्गात कोरडेपणा आणि योनीतून स्राव (vaginal secretions) कमी होण्याची लक्षणे दिसू शकतात. यामुळे सेक्स दरम्यान अस्वस्थता निर्माण होते आणि योनिमार्गात जळजळ किंवा संसर्ग होण्याची शक्यता वाढते.







मासिक पाळी दरम्यान योनी कशी बदलते - How the vagina changes during the menstrual cycle in Marathi



मासिक पाळीच्या हार्मोनल चढउतारांच्या प्रतिसादात योनी देखील बदलते. मासिक पाळीच्या मध्यभागी, जेव्हा इस्ट्रोजेनचे प्रमाण जास्त असते, तेव्हा योनिमार्गाची ऊती अधिक जाड आणि भरलेली होते.



योनिमार्गाच्या शीर्षस्थानी असलेल्या गर्भाशय ग्रीवाचा आकार मासिक पाळीच्या संपूर्ण चक्रात बदलतो. सुपीक खिडकीच्या (fertile window) आधी आणि नंतर, गर्भाशय ग्रीवा लहान असते. सुपीक खिडकी दरम्यान, गर्भाशयात शुक्राणूंचा प्रवेश सुलभ करण्यासाठी गर्भाशय ग्रीवाचे उघडणे उघडते, गर्भाशय योनीमध्ये अधिक विस्तारित होते आणि स्पर्शास मऊ वाटते. यावेळी सेक्स करण्याची इच्छा जास्त असते आणि सेक्स करण्यात जास्त आनंद मिळतो.







सेक्स दरम्यान योनी कशी बदलते - How the vagina changes during sex in Marathi



लैंगिक क्रियाकलाप किंवा सेक्स दरम्यान योनीमध्ये अधिक बदल देखील होऊ शकतात. योनिमार्गातील स्त्री लैंगिकदृष्ट्या उत्तेजित होते तेव्हा, वाढलेला रक्त प्रवाह जननेंद्रियाकडे निर्देशित केला जातो, ज्यामुळे योनिमार्गातील ऊती रक्तासह गोठतात आणि अतिरिक्त स्नेहन तयार करतात. या द्रवाला उत्तेजित द्रव म्हणतात.



लैंगिक उत्तेजना दरम्यान (sexual excitement), योनीचा आकार लांब आणि रुंद होतो. याला योनी तंबू आणि बलूनिंग (vaginal tenting and ballooning) म्हणतात. आकारात हा बदल गर्भाशय आणि गर्भाशय ग्रीवा ओटीपोटात वर खेचला जातो तेव्हा होतो, ज्यामुळे अधिक जागा निर्माण होते आणि योनीमध्ये बाहेर पडलेल्या कोणत्याही वीर्यापासून गर्भाशय ग्रीवा दूर हलते. हे वीर्य स्त्रीच्या जननेंद्रियाच्या द्रवामध्ये मिसळण्यास अनुमती देते, शुक्राणूंना स्त्री शरीराला अंडी फलित करण्यासाठी आवश्यक शारीरिक बदलांसाठी उत्तेजित करते.



योनी हा एक अविश्वसनीय अवयव आहे जो हार्मोन्स, जीवनशैली आणि शारीरिक प्रतिक्रियांच्या प्रतिसादात स्वतःला बदलतो. त्यामुळे तुमच्या योनीवर थोडे प्रेम दाखवा आणि तुमची योनी खरोखर किती आश्चर्यकारक आहे हे तुम्हाला माहीत असलेल्या कोणालाही सांगण्यास मोकळ्या मनाने.







योनीचे रोग -  Vagina disease in Marathi



वैजिनाइटिस (Vaginitis)



योनीची जळजळ, सहसा यीस्ट संसर्ग किंवा बॅक्टेरियाच्या अतिवृद्धीमुळे होते. खाज सुटणे, स्त्राव होणे आणि गंध बदलणे ही योनिशोथची वैशिष्ट्यपूर्ण लक्षणे आहेत. योनिशोथचा उपचार प्रतिजैविक किंवा अँटीफंगल औषधांनी केला जातो.





योनिसमस (Vaginismus) 



लैंगिक संभोग दरम्यान योनिमार्गाच्या स्नायूंच्या अनैच्छिक उबळ याला योनिसमस म्हणतात. लैंगिक संबंध, किंवा वैद्यकीय परिस्थिती यासंबंधीचा भावनिक त्रास कारणीभूत असू शकतो. कारणावर अवलंबून, औषधोपचार, समुपदेशन किंवा इतर काही प्रकारच्या थेरपीने उपचार केले जाऊ शकतात.






जननांग मस्सा (Genital warts)



जननेंद्रियाच्या मस्से योनी, योनी आणि गर्भाशय ग्रीवावर परिणाम करू शकतात. उपचाराने योनीतील मस्से काढून टाकता येतात, जे मानवी पॅपिलोमाव्हायरस (HPV) मुळे होतात.





ट्रायकोमोनियासिस (Trichomoniasis) 



योनिमार्गाचा संसर्ग ट्रायकोमोनास नावाच्या सूक्ष्म परजीवीमुळे होतो. ट्रायकोमोनियासिस लिंगाद्वारे प्रसारित केला जातो आणि सहज उपचार करता येतो.






बॅक्टेरियल योनिओसिस (Bacterial vaginosis) 



योनिमार्गातील निरोगी जीवाणूंच्या संतुलनात व्यत्यय येण्यामुळे अनेकदा योनीमध्ये दुर्गंधी आणि स्त्राव होतो. नवीन जोडीदारासोबत सेक्स केल्याने किंवा डोचिंग केल्याने बॅक्टेरियल योनिओसिस होऊ शकते. बॅक्टेरियल योनिओसिसचा उपचार प्रतिजैविकांनी केला जातो.






हर्पस सिम्प्लेक्स व्हायरस (HSV) (Herpes simplex virus (HSV) 


दाद वायरस व्हल्व्हा, योनी आणि गर्भाशय ग्रीवाच्या भिंतीला संक्रमित करू शकतो, ज्यामुळे लहान, वेदनादायक, वारंवार फोड आणि अल्सर होतात. लक्षात येण्यासारखी लक्षणे नसणे देखील सामान्य आहे. विषाणू लैंगिकरित्या प्रसारित केला जातो. त्यावर प्रतिजैविकांनी उपचार केले जाऊ शकतात.







गोनोरिया - Gonorrhea



हा लैंगिक संक्रमित जिवाणू संसर्ग बहुतेक वेळा गर्भाशय ग्रीवाला संक्रमित करतो. अर्ध्या वेळेस, कोणतीही दृश्यमान लक्षणे दिसत नाहीत, परंतु योनीतून स्त्राव आणि खाज सुटू शकते. यामुळे ओटीपोटाचा दाहक रोग आणि वंध्यत्व होऊ शकते. त्यावर प्रतिजैविकांचा उपचार केला जातो.






क्लॅमिडीया (Chlamydia)



क्लॅमिडीया ट्रॅकोमॅटिस या जीवाणूमुळे हा लैंगिक संक्रमित संसर्ग होतो. केवळ अर्ध्या स्त्रियांना लक्षणे दिसतात, ज्यामध्ये योनीतून स्त्राव किंवा योनिमार्ग किंवा ओटीपोटात दुखणे समाविष्ट असू शकते. यामुळे स्त्रियांमध्ये ओटीपोटाचा दाहक रोग आणि वंध्यत्व होऊ शकते. क्लॅमिडीयाचा उपचार प्रतिजैविकांनी केला जातो.






योनिमार्गाचा कर्करोग (Vaginal cancer)



योनिमार्गाचा कर्करोग अत्यंत दुर्मिळ आहे. योनीतून असामान्य रक्तस्राव किंवा स्त्राव या लक्षणांमध्ये समावेश होतो.






योनिमार्गाचा प्रसरण (Vaginal prolapse)



पेल्विक स्नायू कमकुवत झाल्यामुळे (सामान्यत: बाळंतपणापासून), गुदाशय, गर्भाशय किंवा मूत्राशय योनीवर ढकलतात. गंभीर प्रकरणांमध्ये, योनी शरीरातून बाहेर पडते.






योनि चाचण्या - Vaginal tests in Marathi


श्रोणि तपासणी (Pelvic examination)



स्पेक्युलम वापरून, डॉक्टर गर्भाशय ग्रीवा आणि योनीची (cervix and vagina) तपासणी करू शकतात. श्रोणि तपासणीमुळे श्रोणीच्या स्नायूंची ताकद देखील तपासली जाऊ शकते.





पापनिकोलाउ स्मीयर (पैप स्मीयर) - Papanicolaou smear (Pap smear)



पेल्विक परीक्षेदरम्यान, परीक्षक गर्भाशय ग्रीवा आणि योनीचा  (cervix and vagina) नमुना घेतो. पॅप स्मीअर्स गर्भाशयाच्या आणि योनीमार्गाच्या कर्करोगासाठी तपासले जातात.





जिवाणू संस्कृती (Bacterial culture)



श्रोणि तपासणी दरम्यान गर्भाशय ग्रीवा आणि योनीतून नमुने प्रयोगशाळेत संवर्धन केले जाऊ शकतात. हे जिवाणू संसर्ग ओळखू शकते.





कोलपोस्कोपी (Colposcopy)



गर्भाशय ग्रीवा आणि योनीचे बारकाईने परीक्षण करण्यासाठी ओटीपोटाच्या परीक्षेदरम्यान सूक्ष्मदर्शकाचा वापर केला जातो.

कोल्पोस्कोपी कर्करोग किंवा इतर समस्या ओळखण्यात मदत करू शकते.





योनि बायोप्सी (Vaginal biopsy)



योनीमध्ये संशयास्पद वाढीच्या दुर्मिळ प्रकरणात, कर्करोगाची तपासणी करण्यासाठी ऊतकांचा एक छोटा तुकडा (बायोप्सी) पाठविला जाऊ शकतो.






योनी समस्यांवर उपचार - yoni samasya Upchar in Marathi



प्रतिजैविक (Antibacterials)




अँटीफंगल औषधे यीस्ट संसर्गावर उपचार करू शकतात आणि प्रतिजैविक बॅक्टेरियाच्या संसर्गावर देखील उपचार करू शकतात. अँटीव्हायरल औषधे नागीण विषाणूमुळे होणा-या संसर्गावर उपचार करतात.






मस्से उपचार - Wart treatments



फ्रीझिंग, केमिकल, लेझर बर्निंग किंवा कॅटरी यासह योनिमार्गातील मस्से काढून टाकण्यासाठी विविध पद्धती वापरल्या जाऊ शकतात.






योनिमार्ग - Vaginal pessary



श्रोणि अवयवांना जागी ठेवण्यासाठी योनीच्या आत एक लहान प्लास्टिक किंवा रबर उपकरण घातले जाते.





केगल व्यायाम (Kegel exercises)



ओटीपोटाच्या स्नायूंचा व्यायाम केल्याने (तुम्ही लघवीचा प्रवाह थांबवता) योनीमार्गात वाढ होणे आणि लघवीतील असंयम सुधारू किंवा रोखू शकतो.






इस्ट्रोजेन (Estrogen)



स्त्रीचे जननेंद्रियाचे अवयव, आतील आणि बाहेरील दोन्ही इस्ट्रोजेनमुळे प्रभावित होतात. रजोनिवृत्तीनंतरच्या स्त्रियांमध्ये (postmenopausal women) या संरचना पुन्हा निर्माण करण्यासाठी इस्ट्रोजेन उपचार उपयुक्त ठरू शकतात.






शस्त्रक्रिया (Surgery)



योनिमार्ग किंवा गर्भाशयाच्या मुखाच्या कर्करोगाच्या दुर्मिळ प्रकरणांमध्ये, ट्यूमर काढून टाकण्यासाठी व्हल्व्हा शस्त्रक्रिया आवश्यक असते. शल्यक्रिया योनिमार्गाच्या वाढीवर देखील उपचार करू शकते.
























योनी संपुर्ण माहिती मराठी । वैजाइना । Vagina Information in Marathi | Yoni mahiti

वायू प्रदूषण संपुर्ण माहीती मराठी | Vayu Pradushan information in Marathi | Air Pollution 








वायू प्रदूषण संपुर्ण माहीती मराठी | Vayu Pradushan information in Marathi | Air Pollution





जेव्हा हानिकारक धूर, धूळ आणि वायू हवेत मिसळतात तेव्हा त्याला वायू प्रदूषण म्हणतात. सल्फर डायऑक्साइड, कार्बन डायऑक्साइड यांसारख्या अनिष्ट वायूंचे प्रमाण जास्त असल्याने वायू प्रदूषण होते. वातावरण मुळात विविध प्रकारच्या वायूंनी बनलेले असते. हवा हे अनेक वायूंचे प्रमाणिक मिश्रण आहे. त्यातील वायूंचे प्रमाण इतके संतुलित आहे की त्यात थोडासा बदलही संपूर्ण प्रणाली किंवा चक्रावर परिणाम करतो आणि त्याचा परिणाम पृथ्वीवरील सजीव जगावर होतो. हवेतील वायूंवर होणारा नैसर्गिक किंवा मानवी प्रभाव वायुप्रदूषणास जबाबदार असतो.







वायू प्रदूषण म्हणजे काय?



मानव, प्राणी आणि वनस्पती इत्यादींना हानिकारक असणार्‍या कोणत्याही प्रकारचा अनिष्ट पदार्थ किंवा वायू वातावरणात असणे किंवा सोडणे याला वायू प्रदूषण म्हणतात.







वायू प्रदूषणाची व्याख्या



जागतिक आरोग्य संघटनेने वायू प्रदूषणाची अशी व्याख्या केली आहे - "वायू प्रदूषण ही अशी परिस्थिती आहे, ज्यामध्ये मनुष्य आणि त्याच्या पर्यावरणास हानिकारक घटक बाह्य वातावरणात केंद्रित आहेत." उपस्थित असलेल्या सर्व अनिष्ट घटकांचे प्रमाण, ज्यामुळे सजीवांना इजा होते, त्याला वायू प्रदूषण म्हणतात.







वायू प्रदूषणाची कारणे


चला हवा प्रदूषणाच्या काही सामान्य कारणांवर एक नजर टाकूया.


 


1. इंधन जाळणे - 


घरगुती क्रियाकलापांसाठी घरांमध्ये कोळसा आणि लाकूड यासारखे इंधन जाळणे. ते कार्बन डायऑक्साइड आणि कार्बन मोनॉक्साईड सारखे हानिकारक वायू उत्सर्जित करतात. हे वायू दमा, खोकला आणि शिंकणे यासारख्या श्वसनाच्या समस्या वाढवण्यास जबाबदार असतात.





2. ऑटोमोबाईलमध्ये वापरलेले इंधन - 


जसे की डिझेल आणि पेट्रोल कार्बन, नायट्रोजन आणि सल्फरचे ऑक्साईड आणि धूर उत्सर्जित करतात. हे वायू अत्यंत हानिकारक असतात आणि त्यामुळे फुफ्फुसाचे संपूर्ण नुकसान, डोळ्यांची जळजळ आणि त्वचेची ऍलर्जी होऊ शकते.





3. ऊर्जा प्रकल्प आणि उद्योगांमध्ये कोळसा जाळणे हे वायू प्रदूषकांचे मुख्य स्त्रोत आहे - 


जसे की - सल्फर आणि नायट्रोजन. हे आम्ल पावसासाठी जबाबदार आहेत ज्यामुळे इमारती आणि स्मारकांचे नुकसान होते आणि माती अधिक अम्लीय बनते जी वनस्पतींसाठी योग्य नाही.





4. वातानुकूलित वनस्पती, रेफ्रिजरेटरमध्ये वापरले जाणारे क्लोरोफ्लुरोकार्बन - 


C.F.C. (iv) आणि एरोसोल फवारण्या ओझोन थराला नुकसान करतात.






5. जंगलतोड - 


पर्यावरणातील संतुलनावर परिणाम करते.








वायू प्रदूषणाचे प्रकार




1. स्वतंत्र प्रदूषण - 



अनेक प्रदूषके घनरूपात हवेत उडताना दिसतात. अशा प्रदूषकांची उदाहरणे म्हणजे धूळ, राख इ. हे कण मोठ्या आकाराचे असतात आणि पृथ्वीच्या पृष्ठभागावर पसरतात आणि प्रदूषण पसरवतात. या प्रकारच्या प्रदूषणाला स्वतंत्र (विविक्त) प्रदूषण म्हणतात.






2. वायू प्रदूषण - 



मानवी क्रियाकलापांमुळे अनेक प्रकारचे वायू तयार होतात आणि या उत्पादनात अनेक नैसर्गिक घटकांचे मिश्रण देखील योगदान देते. जेव्हा सल्फरचे ऑक्साईड, नायट्रोजनचे ऑक्साईड हवेत मिसळतात आणि इंधन जळताना निघणारा धूर, तेव्हा त्याला वायू प्रदूषक म्हणतात.






3. रासायनिक प्रदूषण - 



आधुनिक उद्योगांमध्ये अनेक रासायनिक पदार्थांचा वापर केला जातो आणि या उद्योगांमधून बाहेर पडणारे वायू, धूर इ. वातावरणातील विषारी रासायनिक वायू हवेला प्रदूषित करतात.






4. धुराचे धुके प्रदूषण - 



वातावरणातील धूर आणि धुके म्हणजेच पाण्याची वाफ यांचे सूक्ष्म कण आणि हवेतील पाण्याचे थेंब यांच्या संयोगाने धुके तयार होते, ज्यामुळे वातावरणात गुदमरल्यासारखे होते आणि दृश्यमानता कमी होते.








वायू प्रदूषणाचे स्रोत




1. वाहनांमुळे होणारे वायू प्रदूषण - 



विविध वाहनांमधून निघणारा धूर वायू प्रदूषणात सर्वाधिक मदत करतो. या धुरांमध्ये विविध प्रकारचे विषारी वायू असतात, जे केवळ वातावरण दूषित करत नाहीत तर हवेची गुणवत्ता देखील नष्ट करतात. हे विषारी वायू - मोनोऑक्साइड, सल्फर ऑक्साईड, सल्फ्यूरिक ऍसिड इ.







2. औद्योगिक प्रदूषण - 



मोठ्या शहरांमध्ये गुंतलेले विविध उद्योग देखील वायू प्रदूषण वाढवतात. असे उद्योग प्रामुख्याने सिमेंट, साखर, पोलाद, रासायनिक खते आणि कारखाने इ. खत उद्योगातील नायट्रोजन ऑक्साईड, पोटॅशियमयुक्त खते, पोटॅश कण, कार्बन डायऑक्साइड, सल्फर-डायऑक्साइड, पोलाद उद्योगातील धुळीचे कण, सिमेंट उद्योगातील कॅल्शियम, सोडियम, सिलिकॉनचे कण हवेत प्रवेश करतात आणि वातावरण खराब करतात. 






3. घरगुती प्रदूषण - 



आजही भारतासारख्या देशात अन्न शिजवण्यासाठी वापरण्यात येणारी 90 टक्के ऊर्जा ही गैर-व्यावसायिक ऊर्जा स्रोतांमधून मिळते, त्यासाठी लाकूड, शेण आणि शेतीचा कचरा वापरला जातो. यातून निर्माण होणारा धूर हवा प्रदूषित करतो.






4. वैयक्तिक सवयी - 



वायू प्रदूषणाचा आणखी एक स्रोत म्हणजे लोकांच्या वैयक्तिक सवयी. सार्वजनिक ठिकाणी धुम्रपान केल्याने धूर हवेत पसरतो. तसेच घरातील कचरा बाहेर फेकल्याने काही कण हवेत जाऊन प्रदूषण वाढवतात.






5. नैसर्गिक स्त्रोतांपासून होणारे वायू प्रदूषण - 



ज्वालामुखीचा उद्रेक, उल्कापात भूस्खलन आणि सूक्ष्म जीव यांसारख्या नैसर्गिक आपत्ती देखील वायू प्रदूषणाचे स्रोत आहेत.








वायू प्रदूषणाचा परिणाम



1) कार्बन मोनोऑक्साइड मानवी रक्तातील हिमोग्लोबिन रेणूंशी ऑक्सिजनपेक्षा 200 पट अधिक वेगाने एकत्र होतो आणि कार्बोक्झिहेमोग्लोबिन हा विषारी पदार्थ तयार करतो. त्यामुळे हवेत पुरेसा ऑक्सिजन असतानाही श्वास घेण्यास अडथळे येणे, गुदमरणे असे प्रकार सुरू होतात.



2) ओझोनच्या कमतरतेमुळे गोरी त्वचा असलेल्या लोकांना त्वचेचा कर्करोग होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.



3) सल्फर-डायऑक्साइड मिश्रित शहरी धुरामुळे, मानवी शरीरातील श्वसन प्रणाली अवरोधित होते, ज्यामुळे लोकांचा मृत्यू होतो.



4) सल्फर-डायऑक्साइड प्रदूषणामुळे डोळे, घसा आणि फुफ्फुसाचे आजारही होतात.



5) एसिड पावसामुळे भूपृष्ठावरील जलचरांचे पाणी आणि भूगर्भातील पाणी प्रदूषित होते (पाण्यात आम्लता वाढते), जे लोक असे प्रदूषित पाणी वापरतात, त्यांच्या आरोग्यावर परिणाम होतो.



6) हवेतील नायट्रिक ऑक्साईडचे प्रमाण वाढल्याने ते श्वासाद्वारे मानवी शरीरात पोहोचते आणि ऑक्सिजनपेक्षा हजार पटीने अधिक वेगाने हिमोग्लोबिनमध्ये मिसळते, त्यामुळे श्वास घेण्यास त्रास होतो, हिरड्यांमध्ये सूज येते. , शरीरात रक्तस्त्राव सुरू होतो, ऑक्सिजनची कमतरता आणि न्यूमोनिया आणि फुफ्फुसाचा कर्करोग.



7) कारखाने आणि स्वयंचलित वाहनांमधून उत्सर्जित होणारे निलंबित कण, जसे की शिसे, अभ्रक, जस्त, तांबे, धूळ इत्यादींमुळे मानवी शरीरात अनेक प्रकारचे जीवघेणे रोग उद्भवतात.



8) रसायने आणि विषारी वायूंच्या वनस्पतींमधून अचानकपणे हानिकारक विषारी वायू बाहेर पडल्यामुळे हवेचे प्रदूषण इतके वाढते की डोळ्याच्या क्षणी शेकडो लोकांचा मृत्यू होतो.








वायू प्रदूषण रोखण्याचे मार्ग



वायू प्रदूषण रोखण्याचे अनेक मार्ग आहेत. येथे काही आहेत -



1) CNG सारखे स्वच्छ इंधन वापर


2) पर्यावरणाशी संबंधित जागरूकता कार्यक्रम तयार करा जेणेकरून प्रत्येकाला त्यांची जबाबदारी समजेल.


3) सौर ऊर्जा, पवन ऊर्जा आणि जल ऊर्जा यासारख्या स्वच्छ उर्जेच्या स्त्रोतांचा वापर करा.


4) सौरऊर्जेवर चालणाऱ्या मोटार कारसारख्या कमी हानिकारक उत्पादनांचा शोध घेतला पाहिजे.


5) प्रदूषणकारी साहित्य आणि घटकांचे उत्पादन आणि वापर ताबडतोब थांबवावा.


6) प्रदूषण नियंत्रणासाठी नवीन प्रभावी पद्धती शोधण्यासाठी प्रभावी प्रयत्न केले पाहिजेत.


7) विविध उद्योगांच्या स्थापनेबरोबरच प्रदूषण नियंत्रण उपकरणे बसवण्यात यावीत.

8) प्रचंड प्रदूषण करणाऱ्या अशा उद्योगांना निवासी ठिकाणांपासून दूर ठेवावे.


9) चिमण्यांमधून बाहेर पडण्यापूर्वी उद्योगांमधून निघणारा धूर सल्फरमुक्त असावा.


10) जास्तीत जास्त झाडे लावा.









वायू प्रदूषण संपुर्ण माहीती मराठी | Vayu Pradushan information in Marathi | Air Pollution